Mfumo dume ulianza vipi hasa?

Kwa karne nyingi, watu wamekuwa na mawazo potofu kuhusu asili ya jamii zinazotawaliwa na wanaume.

Mwaka 1930, wakati Bustani ya wanyama ya London ilipotangaza kwamba bustani hilo lingefungwa,Magazeti yote nchini humo iliandika kuhusu taarifa hiyo.

Kwa miaka mingi, "Monkey Hill", kama inavyojulikana, imekuwa eneo la vurugu za umwagaji damu na vifo vya mara kwa mara.

Gazeti la Maekani la News Time liliripoti juu ya tukio ambalo lilithibitika kuwa la mwisho: "George, nyani alikua akiongoza kundi la wanyama katika bustani hiyo , aliiba nyani wa kike wa 'mfalme,' nyani mkubwa zaidi wa Monkey Hill."

Baada ya msako kuwa mkubwa na kuzingirwa, aliamua kuua nyani huyo wa kike.

Monkey Hill ilichapisha makala ndefu juu ya jinsi wataalam wanaoshughulika na masuala ya wanyama walivyotoa ufafanuzi juu ya namana wanyama hasa wa kiume wanavyopenda kutawala na kutaka uwepo wao katika eneo kutambulika na kuheshimika.

Nyani wa Monkey Hill wakasemekana kuongoza kwa mfumo dume, hakuna nyani wa kike aleruhusiwa kufanya jambo lolote bila ya idhini au hata kwenda kwenye koloni lingine mwenyewe.Jambo ambalo wengi wanahusanisha moja kwa moja na mfumo dume kwa wanadamu.

Kwa wageni waliotembelea mbuga za wanyama,walikua wakitazama historia yetu ya namna mwanadamu aliweza kuwa, ambapo wanaume wenye nguvu kiasili walikuwa wakiwanyayasa wanawake dhaifu.

Mazingira ya Bustani ya Monkey Hill haikuwa kawaida. Asilimia kubwa ya wanyama waliokuwa kwenye bustani hiyo walikua wa kiume huku wa kike wakiwa wakihesabika.

Miongo kadhaa tu baadaye pamoja na ugunduzi kwamba mmoja wa jamaa zetu wa karibu wa nyani, nyani bonobo, walikuwa wakiongoza kwa mfume dume, wanabiolojia walikubali kwamba mfumo dume katika spishi zetu wenyewe labda hauwezi kuelezewa na asili pekee.

Kwa miaka kadhaa iliyopita, nimekuwa nikisafiri ulimwenguni ili kuweza kuelewa asili ya mfumo dume wa binadamu nilioongelea kwenye kitabu changu cha The Patriarchs.

Nilijifunza kwamba, ingawa kuna hadithi nyingi za kufikirika na imani potofu kuhusu jinsi wanaume walikuja kuwa na nguvu nyingi kama walivyo sasa, historia pia inatoa maarifa kuhusu jinsi tunaweza kufikia usawa wa kijinsia na wake kwa waume wakachukuliwa kama viumbe sawa, ima kifikra au kiuwezo pia.Anasema Angela Saini

Kwa kuanzia, njia za kibinadamu za kujipanga kwa kweli hazina ulinganifu mwingi katika ulimwengu wa wanyama.

Neno " mfumo dume", likimaanisha "utawala wa baba", linaonyesha jinsi wanaume wamekua wakiaminika kwa muda mrefu kuanza katika familia na wao wakafanywa wakuu wa kaya zao, wakipitisha mamlaka kutoka kwa baba kwenda kwa wana.

Lakini katika ulimwengu wa nyani, hii ni nadra kabisa. Kama vile mwanaanthropolojia Melissa Emery Thompson Kutoka Chuo Kikuu cha New Mexico ameona, mahusiano ya familia ya vizazi kati ya nyani hupangwa mara kwa mara kupitia akina mama, wala si baba.

Miongoni mwa wanadamu, mfumo dume sio wa ulimwengu wote. Wanaanthropolojia wametambua takriban jamii 160 wa Marekani Afrika, na Asia, ambapo watu wanaonekana kuwa wa familia za zinaongozwa na wanawake na hata urithi ukipitishwa kutoka kwa mama hadi binti.

Katika baadhi ya jumuiya hizi, miungu ya kike inaabudiwa . Wanaume wa Mosuo kusini-magharibi mwa China, kwa mfano, wanaweza kusaidia kulea watoto wa dada zao badala ya watoto wao.

Mara nyingi katika jumuiya za uzazi, nguvu na ushawishi hushirikiwa kati ya wanawake na wanaume. Katika jamii za Asante nchini Ghana, uongozi umegawanywa kati ya malkia mama na chifu wa kiume, ambaye yeye husaidia kumchagua.

Mwaka 1900, mtawala wa Asante Nana Yaa Asantewaa aliongoza jeshi lake katika uasi dhidi ya utawala wa kikoloni wa Uingereza.

Kadiri tunavyozidi kusoma historia, ndivyo aina mbalimbali za jamii na namna inavyoongoza makundi yao inazidi kuwekwa wazi na kujulikana kiundani.

Katika eneo lenye umri wa miaka 9,000 la Çatalhöyük kusini mwa Anatolia ambapo kwa sasa panajulikana kama Uturuki liliwahi kuelezewa kuwa jiji kongwe zaidi ulimwenguni kwa ukubwa na ugumu wake, karibu data zote za kiakiolojia zinaonyesha suluhu ambayo jinsia ilifanya tofauti kidogo. jinsi watu walivyoishi.

"Maeneo mengi ambayo wanaakiolojia wanachimba, unakuta kwamba wanaume na wanawake, kwa sababu wana maisha tofauti, wana chakula tofauti na wanaishia na mlo tofauti," kulingana na mwanaakiolojia Ian Hodder wa Chuo Kikuu cha Stanford, ambaye aliongoza Mradi wa Utafiti wa Çatalhöyük hadi 2018.

"Lakini huko Çatalhöyük huoni hilo hata kidogo." Uchambuzi wa mabaki ya binadamu unapendekeza kwamba wanaume na wanawake walikuwa na mlo unaofanana, walitumia karibu muda sawa wa muda ndani na nje, na walifanya kazi za aina sawa. Hata tofauti ya urefu kati ya jinsia ilikuwa kidogo.

Wanawake pia hawakuonekana. Uchimbaji wa tovuti hii na nyinginezo za wakati huo zimeibua sanamu nyingi za kike, ambazo sasa zinajaza makabati ya majumba ya kumbukumbu ya kiakiolojia.

Maarufu zaidi kati ya hawa ni Mwanamke alietawala eneo la Çatalhöyük, leo nyuma ya glasi kwenye Jumba la Makumbusho la Ustaarabu wa Anatolia huko Ankara.

Inaonyesha mwanamke akiwa ameketi wima, mwili wake ukiwa umezama ndani kutokana na uzee na mafuta mengi yakimwagika karibu naye.

Chini ya mikono yake iliyopumzika inaonekana paka wawili wakubwa, labda chui, wakitazama mbele kana kwamba alikuwa amewafuga.

Kama tujuavyo, maisha ya kutozingatia jinsia katika Çatalhöyük hayakudumu kwa muda mrefu . Kwa miaka kadhaa , taratibu za kijamii ziliingia hatua kwa hatua katika eneo hili pana, ambalo kwa sasa ni ulaya , Asia, na Mashariki ya Kati.

Maelfu ya miaka baadaye, katika miji kama Athene ya kale, tamaduni nzima zilikuwa zimesitawisha hadithi potofu za uwongo kwamba wanawake walikuwa dhaifu, wasiopaswa kuaminiwa, na ni bora kufungiwa nyumbani.

Swali kubwa ni kwanini.

Wanaanthropolojia na wanafalsafa wameuliza kama kilimo kingeweza kuwa kitovu cha usawa wa nguvu kati ya wanaume na wanawake. Kilimo kinahitaji nguvu nyingi za kimwili. Alfajiri ya kilimo pia ilikuwa wakati wanadamu walianza kutunza mali kama vile ng'ombe.

Nadharia hii inavyoendelea, wasomi wa kijamii waliibuka huku baadhi ya watu kuwa na mali zaidi kuliko wengine, na kuwafanya wanaume kutaka kuhakikisha utajiri wao utarithishwa kwa watoto wao halali. Kwa hiyo, walianza kuzuia uhuru wa kijinsia wa wanawake.

Tatizo la hili ni kwamba wanawake daima wamefanya kazi za kilimo. Kwa mfano, katika fasihi ya kale ya Kigiriki na Kiroma, kuna picha za wanawake wakivuna mahindi na hadithi za wasichana wakifanya kazi ya uchungaji.

Takwimu za Umoja wa Mataifa zinaonyesha kuwa, hata leo, wanawake wanajumuisha karibu nusu ya wafanyakazi wa kilimo duniani na ni karibu nusu ya wasimamizi wadogo wa mifugo duniani katika nchi za kipato cha chini.

Wanawake wa tabaka la kazi na wanawake waliofanywa watumwa kote ulimwenguni daima wamekuwa wakifanya kazi nzito ya mikono.

Muhimu zaidi kwa hadithi ya mfumo dume, kulikuwa na ufugaji ulimaji wa mimea na ufugaji wa wanyama kwa muda mrefu kabla ya rekodi ya kihistoria kuonyesha ushahidi wa wazi wa ukandamizaji kulingana na jinsia.

"Wazo la zamani kwambaunapoanza kilimo, unapata mali, na kwa hivyo unapata udhibiti wa wanawake kama mali," anaelezea Hodder, "ni makosa,Nyakati hazilingani.

Dalili za kwanza za wazi za wanawake kuchukuliwa kwamba sio sawa na wanaume ilionekana badae saana ,katika majimbo ya kwanza ya Mesopotamia ya kale, eneo la kihistoria karibu na mito ya Tigris na Euphrates katika eneo ambalo sasa ni Iraq, Syria na Uturuki.

Takriban miaka 5,000 iliyopita, kompyuta kibao za utawala kutoka mji wa Sumeri wa Uruk kusini mwa Mesopotamia zinaonyesha wale wanaosimamia wakijitahidi sana kutayarisha orodha ya kina ya idadi ya watu na rasilimali.

"Nguvu ya mtu ni ufunguo wa mamlaka kwa ujumla," anaelezea mwanasayansi wa siasa na mwanaanthropolojia James Scott katika Chuo Kikuu cha Yale, ambaye utafiti wake umezingatia majimbo ya mapema yaliokua yakijihusisha na kilimo.

Wasomi katika jamii hizi za awali walihitaji watu kupatikana ili kuzalisha ziada ya rasilimali kwa ajili yao, na kupatikana kwa ajili ya kulinda serikali hata kutoa maisha yao, ikiwa inahitajika, wakati wa vita.

Kudumisha viwango vya idadi ya watu huweka shinikizo lisiloepukika kwa familia.

Baada ya muda, wanawake wenye umri ya chini walitarajiwa kuzingatia kupata watoto zaidi na zaidi, haswa watoto wa kiume ambao wangekua wakipigana.

Jambo la muhimu zaidi kwa serikali ni kwamba kila mtu alifanya kazi yake kama ambavyo inavyohitajika na walivyoainishwa: mwanamume au mwanamke.

Vipawa vya mtu binafsi, mahitaji, au matamanio hayakuwa muhimu. Kijana ambaye hakutaka kwenda vitani anaweza kudhihakiwa kuwa hafai; mwanamke mchanga ambaye hakutaka kupata watoto au hakuwa mama angeweza kuhukumiwa kuwa si wa asili.

Kama ilivyoandikwa na mwanahistoria wa Kiamerika Gerda Lerner, rekodi zilizoandikwa kutoka wakati huo zinaonyesha wanawake wakipotea hatua kwa hatua kutoka kwa ulimwengu wa kazi na uongozi, na kusukumwa kwenye vivuli vya nyumbani ili kuzingatia uzazi na kazi ya nyumbani.

Hii pamoja na desturi ya ndoa za kizalendo, ambapo mabinti wanatarajiwa kuacha nyumba zao za utotoni kwenda kuishi na familia za waume zao, wanawake waliotengwa na kuwafanya wawe katika hatari ya kunyonywa na kunyanyaswa katika nyumba zao.

Baada ya muda, ndoa iligeuka kuwa taasisi ngumu ya kisheria ambayo iliwachukulia wanawake kama mali ya waume zao, kama vile watoto na watumwa.

Badala ya kuanza katika familia, basi, historia inaelekeza badala ya mfumo dume unaoanza na wale waliokuwa na mamlaka katika majimbo ya kwanza. Mahitaji kutoka juu yalichujwa ndani ya familia, na kulazimisha mipasuko katika mahusiano ya kimsingi zaidi ya kibinadamu, hata yale kati ya wazazi na watoto wao. Ilipanda hali ya kutoaminiana kati ya wale ambao watu wangeweza kugeukia kwao kwa ajili ya upendo na utegemezo. Hawakuwa tena watu wanaoishi kwa ajili yao wenyewe na wale walio karibu nao. Sasa, walikuwa wakiishi kwa masilahi ya serikali ya mfumo dume.

Upendeleo kwa wana bado ni kipengele cha nchi za jadi za mfumo dume leo, ikiwa ni pamoja na India na China, ambapo upendeleo huo umesababisha viwango vya juu vya mauaji ya wanawake hivi kwamba uwiano wa ngono umepotoshwa sana.

Sensa ya India ya 2011 ilionyesha ilikuwa na wavulana 111 kwa kila wasichana 100, ingawa data inaonyesha kuwa takwimu hizi zinaboreka huku kanuni za kijamii zikibadilika kwa ajili ya mabinti.

Kukandamizwa kwa wanawake ndani ya ndoa za mfumo dume unaendelea. Ndoa ya kulazimishwa, toleo lililokithiri zaidi la hili, iliteuliwa kuwa aina ya utumwa wa siku hizi na Shirika la Kazi Duniani katika takwimu zake kwa mara ya kwanza mwaka wa 2017.

Makadirio ya hivi karibuni zaidi, kutoka 2021, yanaonyesha kuwa watu milioni 22 ulimwenguni wanaishi ndoa za kulazimishwa.

Uharibifu wa kudumu wa kisaikolojia wa serikali ya mfumo dume ulikuwa ni kufanya mpangilio wake wa kijinsia uonekane kuwa wa kawaida, hata wa asili, kwa njia ile ile ambayo ukandamizaji wa kitabaka na wa rangi umewekwa kihistoria na wale walio na mamlaka.

Kanuni hizo za kijamii zimekuwa dhana potofu za kijinsia, ikijumuisha wazo kwamba wanawake wanajali na kulea ulimwenguni kote na kwamba wanaume wote ni wajeuri wa asili na wanafaa kwa vita.

Kwa kuwafungia watu kimakusudi majukumu finyu ya kijinsia, mfumo dume uliwakosesha wanawake tu, bali pia wanaume wengi. Nia yake ilikuwa tu kuwatumikia wale walio juu kabisa: wasomi wa jamii.

Kama vile Monkey Hill katika Bustani ya Wanyama ya London katika miaka ya 1920, basi, huu ni mfumo mbovu, ambao umekuza kutoaminiana na kunyanyaswa.

Harakati za usawa wa kijinsia kote ulimwenguni ni dalili za mvutano wa kijamii ambao wanadamu wamekuwa wakiishi nao katika jamii za mfumo dume kwa karne nyingi.

Kama mwananadharia wa kisiasa Anne Philips ameandika, "Mtu yeyote, akipewa nafasi nusu, atapendelea usawa na haki kuliko ukosefu wa usawa na ukosefu wa haki."

Ingawa mapambano dhidi ya mfumo dume yanatisha wakati fulani, hata hivyo, hakuna kitu katika asili yetu kinachosema kwamba hatuwezi kuishi tofauti. Jamii iliyoundwa na wanadamu pia inaweza kufanywa upya na wanadamu.