Faahfaahin kasoo baxeysa dagaal beeleed ka dhacay Galgaduud

Tebin toos ah

1. 23 Maarso 2023Xildhibaan labo sano oo xarig ah ku muteysanaya inuu u ‘gefay’ Raysal wasaare

   Xisbiga ugu weyn mucaaradka dalka India, ee Congress Party, ayaa sheegay in hoggaamiyahooda Rahul Gandhi ay dowlada bartilmaameedsaneyso, kadib markii uu kashifay waxa uu ugu yeeray falalkooda xun xun.

   Hadalkan, ayaa yimid ka dib markii maxkamad ku taalla galbeedka Hindiya ay ku xukuntay Gandhi laba sano oo xabsi ah, kiis dembi sumcad dil ah.

   Waxaa lagu xukumay hadallo uu sheegay oo ku saabsan magaca ra'iisul wasaare Narendra Modi, intii lagu jiray isu soo bax doorasho oo dhacay sanadkii 2019-kii.

   Gandhi ayaa la siiyay dammaanad, wuxuuna ka qaadan karaa xukunkan racfaan.

   Xisbiga talada haya ee BJP, ayaa sheegay in nidaamka caddaaladeed ee dalka Hindiya loo maray kiiskani.

   (Warbaahinta Hindiya, ayaa soo warisay in intii lagu jiray isu soo baxa doorashada sanadkii 2019-kii, Gandhi uu waydiiyay dadka sababta dhammaan tuugta ay u leeyihiin "Modi" dhanka magac guud - isagoo ula jeeda laba ganacsade oo Hindi ah oo baxsad ah, dhammaantoodna lagu naanayso Modi).

2. 23 Maarso 2023Hadalada ciyaaraha ee la isla dhex marayo qaaradda Yurub

   Xog cusub, ayaa sheegeysa in qoyska Glazer oo ah milkiilayaasha Manchester United, ay doonayaan lacag u dhexeysa 4 bilyan ilaa 6 bilyan ginniga lacagta Ingiriiska ah.

   Shalay ayaa waxay ahayd maalintii ugu dambaysay ee dadka taajiriinta ah, ee doonaya inay iibsadaan, si ay u soo diraan dalabkooda, oo qaar badan ayaa soo baxay.

   Kabtankii hore ee Manchester City, Vincent Kompany, oo hoggaaminaya kooxda Burnley, ayaa la sheegay inuu la tartami doono Tottenham Hotspurs, oo la filayo inuu ka tagayo macalinkooda, Antonio Conte, wakhti kasta.

   Kabtanka Arsenal, Martin Ordegaard, ayaa kooxdani saldhigeedu yahay garoonka Emirates u saxiixi doona heshiis cusub ilaa iyo sanadka 2030-ka. Qandaraaska ayaa hadda wuxuu dhacayaa dhamaadka xilli ciyaareedka soo socda. (The Sun)

   Álvaro Morata, ayaa ka hadlay mustaqbalkiisa isagoo yiri: “Waan dhagaysan doonaa tababaraha, iyo kooxdaba talooyinkooda...Waan ku faraxsanahay in aan halkan joogo Atlético Madrid, laakiin ma ogi waxa dhici kara mustaqbalka”. Waxaan rabaa inaan ciyaaro waqti dher, laakiin ha ilaawin Memphis.

   Daafaca kooxda Manchester United, ee Victor Lindelof, ayaa sidoo kale ka hadlay mustaqbalkiisa:

   “Waxaan doonayaa inaan ciyaaro, waana sababta aan u ciyaaro kubada cagta, laakiin kama fikirayo suuqa kala iibsiga ee soo socda, marka waqtiga la gaaro, waan qiimeyn doonaa, si aan u helo natiijo wanaagsan”.

   Daafaca ayaa waxaa dooneysa kooxda Atlético Madrid, oo isku dayday inay qaadato bishii Janaayo, balse ku guuldareystay.

3. 23 Maarso 2023Meta oo laga hor istaagay inay ceyriso shaqaalaha Facebook ee ka hawl galayey Kenya

   Maxkamad ku taalla magaalada Nairobi ee caasimadda dalka Kenya, ayaa shirkadda Meta, oo ah shirkadda iska leh Facebook, ka hor istaagtay inay shaqada ka cayriso shaqaale iyaga u shaqeeya, inta laga gaarayo go’aan ka dacwad ka dhan ah xil ka qaadistooda qorsheysan.

   Maxkamadda shaqaalaha, ayaa sidoo kale ka mamnuucday Meta iyo shirkaddeeda dibadda u qaabilsan, Sama, inay shaqaaleysiiyaan shaqaale kale, oo beddela kuwa la eryay.

   Dacwada ayaa waxaa gudbiyay 43 xubnood oo shaqaale u ahaa oo Facebook kahawl galayey, oo ku sugan Kenya, oo ay Sama u shaqaaleysiisay Meta. Waxay ku andacoonayaan shaqaalahani in shaqo ka joojinta lagu sameeyay ay ahayd sharci darro.

   Shaqaalaha ayaa maxkamada u sheegay in la siiyay sharaxaad "kala duwan oo jahawareer leh" oo ku saabsan shaqo ka joojintooda, wargeusla Daily Nation, ayaa sidaasi qoray.

   Ugu yaraan 260 shaqaale oo ah kuwo aqoontoodu sareyso, ayaa lagu wadaa inay waayaan shaqadooda, sida ay sheegtay warbaahinta gudaha.

   Meta iyo Sama, ayaa waxa la siiyay toddoba maalmood, si ay uga soo jawaabaan dacwadda maxkamadda la geeyey.

   Kiiska ayaa la dhageysan doonaa 28-ka Bishan Maarso.

4. 23 Maarso 2023Qaar kamid ah culimada suufiyada Soomaaliya: "Waxaan xiriirka u jarnay wasaaradda diinta"

   Qaar kamid ah culumida dariiqooyinka suufiyada ee Ahlu-Sunna Waljamaaca ee Soomaaliya ayaa sheegay inay wadashaqayntii kala laabteen Wasaaradda Diinta ee dawladda federaalka, iyagoo ku eedeeyay inaanay si saxa u maarayn tartanka shirkadduhu u galayaan maamulka xujeyda Soomaaliya ee sanadkan.

   Wasaaradda Diinta ayaa sheegtay in shirkaddaha ka soo gudbay wareegga koowaad ay maanta bilaabeen in lala yeesho wareysiyo si ugu dambeyn loo helo shirkaddaha u adeegaya xujeyda Soomaaliya ee sanadkan.

   Sheekh Cabdiqaadir Soomow oo sheegay inuu afhayeen u yahay Golaha Culimada Ahlu-Sunna Waljamaaca ayaa BBC-da uga warramayay cabashada ay qabaaan ayaa ku eedeeyay wasaaradda arrimaha diinta inay ka hor istaagtay inay ka qeybgalaan hannaanka lagu soo xulayo shirkadaha u adeegayo xujeyda.

5. 23 Maarso 2023Siyaasi u dhashay Nigeria iyo xaaskiisa oo lagu helay qorshe ku saabsan ka ganacsiga xubnaha jirka banii’aadanka

   Siyaasi caan ah oo u dhashay dalka Nigeria, xaaskiisa, iyo dhakhtar oo dallaal ahaa ayaa lagu helay dambi ah inay qorsheynayeen ka ganacsiga xubnaha jirka nin si uu ugu deeqo xubnaniisa.

   Senatar Ike Ekweremadu, oo 60 jir ah, xaaskiisa Beatrice, 56 jir ah, iyo Dr Obinna Obeta, 50 jir ah ayaa wajahaya eedeymo la xiriira ka ganacsiga xubnaha jirka banii'aadanka iyadoo la raacayo sharciyada addoonsiga ee casriga ah.

   Dacwad oogayaasha ayaa ka dhawaajiyay in ay qorsheeyeen in ay keli ka saaraan nin u dhashay Nigeria oo 21 jir ahaa, si kelidaas loogu beero gabadh uu dhalay sanatarka oo xaaladdeeda caafimaad kasii dareysay.

   Waxaana la sheegay in wiil 21 jir ahaa oo ku noolaa Lagos Nigeria ay u ballan qaadeen shaqo si uu UK u yimaado isla markaana uu caawiyo gabadhiisa si kelida ugu deeqo.

   Markii wiilka la keenay UK , wuxuu sheegay in uu arrinta ogaaday markii uu dhakhtarkii kelida ka bixin lahaa uu kula kulmay isbitaalka Royal Free Hospital ee ku yaalla UK.

   Markii loo diiday arrintan, oo ay maxkamadda dhageystay , sanatar Ike Ekweremadu iyo xaaskiisa waxay u jiheysteen dhinaca Turkiga si ay uga raadiyaan qof kale oo kelida ugu deeqa gabadhooda.

6. 23 Maarso 2023Jabuuti oo lagu soo bandhigay carwo hiddaha iyo dhaqanka ah oo ay leeyihiin qowmiyadaha

   Caasimadda Jabuuti ayaa waxaa lagu soo bandhigay carwo ku saabsan alaabaha hidaha iyo dhaqanka ee ay leeyihiin qowmiyadaha kala duwan ee ku nool dalkaas.

   Ujeedada laga lahaa bandhigaas ayaa ah in lagu xoojiyo wax soo saarka gudaha ee alaabaha dhaqanka, kuwaas oo inta badan ay iibsadaan dadka dalxiiska u taga waddankaas.

   Weriye Maxamuud Cismaan Bulxan ayaa ka warramaya.

7. 23 Maarso 2023Abiy Axmed oo mas'uul ka tirsanTPLF u magacaabay madaxweynaha gobolka Tigray

   Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed ayaa Getachew Reda oo ah mas'uul sare oo ka tirsan TPLF u magacaabay madaxweynaha cusub ee maamulka kumeel gaarka ah ee gobolka Tigray.

   TPLF oo muddo laba sano ah dagaal kula jirtay dowladda Itoobiya ayaa toddobaadkii lasoo dhaafay Getachew Reda usoo xushay in uu noqdo madaxweynaha gobolka.

   Tobonaan kun oo qof ayaa ku dhintay dagaalka Tigray, waxaana ka dhashay xaalad banii’aadanimo oo daran, Mareykanka ayaa labada dhinacba ku eedeeyay inay dambiyo dagaal ay ka galeen halkaas.

   Tallaabadan ayaa qeyb ka aheyd heshiiskii nabadeed ay labada dhinaca sanadkii hore ku kala saxeexdeen dalka Koonfur Afrika.

   Maamulka kumeel gaarka ah ee looga dhaawaqay Tigray wuxuu awoodda sii heyn doonaa tan iyo inta doorashada laga qabanayo, inkasta oo aan la shaacin wakhtiga ay dhaceyso doorashada.

   Baarlamaanka Itoobiya ayaa liiska argagixisada ka saaray kooxda TPLF ee dagaalka kula jirtay dowladda Itoobiya muddo laba sano ah.

8. 23 Maarso 2023Dalka Equatorial Guinea oo xaqiijiyay kiisas hor leh oo ku saabsan feyraska Marburg

   Dalka Equatorial Guinea ayaa xaqiijiyay 8 kiis oo hor leh oo ku saabsan feyraska Marburg.

   Guud ahaan tirade kiisaska cudurka ee laga diiwaangeliyay dalka waxay gaarayaan 9 tan iyo bishii February.

   Hay’adda Caafimaadka Adduunka ee WHO ayaa sheegtay in kiisaska la xaqiijiyay kadib markii baaritaan lagu sameeyay dheecaan laga qaaday dad uu ku dhacay.

   WHO waxay sidoo kale sheegtay in mas’uuliyiinta dalkaas ay kala shaqeynayaan sidii loo qaadi lahaa tallaabooyin deg deg ah oo lagu xakameynayo feyraska.

   Waxaana kiisaskan laga soo tebiyay deegaannada dhaca xadka uu dalkan la wadaago Cameroon iyo Gabon.

   Waxay arrintani imaaneysaa xilli dalka Tanzania uu xaqiijiyay in 8 qof uu ku dhacay feyraska halja shan kalena ay u dhinteen.

   Feyraska Marburg waxaa la rumeysan yahay in uu kasoo bilowday fiidmeerta taas oo u gudbisay banii’aadanka.

9. 23 Maarso 2023Aqalka Cad ee Mareykanka oo Uganda uga digay sharciga ka dhanka ah dadka isku jinsiga ah

   Aqalka Cad ee Mareykanka ayaa uga digay dalka Uganda suurtagalnimada ah in uu la kulmi doono cawaaqib xumo dhaqaale waa haddii uu si rasmi ah u dhaqangalo sharciga ka dhanka ah dadka isku jinsiga ah.

   “Si dhaw ayaan ula soconnaa arrinta, waxaan ku rajo wenahay in aan la ansixin” ayuu yiri afahayeenka golaha qaran ee amniga Mareykanka.

   Hindise-sharciyeedkan ayaa dhigaya in xabsi daa’in lagu ridi doono dadka la ogaado inay isku jinsi yihiin ee ku nool Uganda, wuxuu sidoo kale farayaa in xukun dil ah lagu ridi karo kiisaska qaar.

   Baarlamaanka ayaa ansixiyay hindise-sharciyeedkan balse wuxuu sugayaa in uu meel mariyo madaxweynaha.

   Midowga Yurub ayaa walaac xooggan ka muujiyay sharcigan, Dalka Uganda waxaa ka mamnuuc ah dadka isku jinsiga.

10. 23 Maarso 2023Faahfaahin kasoo baxeysa dagaal beeleed ka dhacay Galgaduud

    Ugu yaraan hal qof ayaa dhintay, afar kalena way dhaawacmeen kadib markii miliishiyo beeleedyo iska soo horjeeda ay ku dagaalameen deegaanno ka tiirsan gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya, sida ay BBC-da u sheegeen dad ku sugan aagaasi.

    Goobbaha lagu dagaalamay oo kala ah Ceel Barafaange iyo Galqoryaale ayaa waxa ka da’ay roobkii Guga, taasoo keentay in xoolo dhaqato badan ay iskugu yimaadaan, deetana ay ku murmaan lahaanshiyaha deegaanka.

    Dagaalka oo dhacay shalay galinkii dambe ayaa istaagay kadib markii dagaalamayaal ka tirsan ururka Al-Shabaab ay kala dhexgaleen miliishiyooyinkii dagaalamay.

11. 23 Maarso 2023Deegaanka Gubadley oo markii ugu horreysay ku guuleystay koobka gobolka Banaadir

    Xulka deegaanka Gubadley ee ku yaalla duleedka Muqdisho ayaa si lama filaan ah ugu guulaystay koobka degmooyinka gobolka Banaadir kadib markii shaley ay dhexmartay ciyaar adag degmooyinka Warta Nabadda iyo Gubadley.

    Ciyaartan ayaa markii dambe horseeday in labada kooxood ay ku kala baxaan rigoorayaal, waxaana 4-3 ku badisay kooxdii ka socotay Gubadley.

    Maxamed Cumar Baakaay oo ka faalooda ciyaaraha ayaa ka sheekeynaya muhiimadda deegaanka uu leeyahay inay ku guuleysto koobkan.

12. 23 Maarso 2023Dalalka gobolka oo ka digaya fiditaanka cudurka ka dillaacay Tanzania

    Dowladda Tanzania ayaa xaqiijisay in dalkeeda laga helay kiiskii ugu horreeyay ee cudurka Marburg.

    Xanuunkan oo ah fayras ayaa waxa uu leeyahay astaamo u eg kuwa Ebola. Haddii uu faafo, waa mid khatartiisu badan tahay oo ay dad badan u dhiman karaan.

    Kenya iyo Uganda ayaa sare u qaaday heerka feejignaanta cudurka iyagoo ilaalinayo xadka ay la wadaagaan Tanzania kadib markii cudurka Marburg uu ka dilaacay halkaas.

    Wasaaradda caafimaadka ee Kenya ayaa sheegtay inay koox gaar ah u dirtay xuduudda Tanzania si looga hortago faafidda xanuunkaas.

    Cudurkan waxaa Tanzania ugu dhintay 5 qof.

    Feyraskan qofka uu ku dhaco wuxuu isku arkaa qandho daran, dhiig bax iyo inay shaqada gabaan qaar kamid ah xubnaha jirka.

    Feyraskan waxay is leeyihiin cudurka Ebola.

    Wasiirka caafimaadka ee Tanzania Ummy Mwalimu ayaa ugu baaqday shacabka inay is dejiyaan maadama dowladda ay xakameysay fiditaanka cudurka.

    Waxay intaa ku dartay in 3 qof oo ku dhacay cudurkan la daweynayo halka ay ku daba jiraan 161 qof oo la kulmay dad uu horey ugu dhacay feyraska.

    Toddobaadkii lasoo dhaafay ayay aheyd markii koox gaar ah loo diray gobolka dhaca waqooy galbeed ee Kagera oo u dhaw xadka Uganda si ay baaritaan ugu soo sameeyaan cudurka.

    Hay’adda Caafimaadka Adduunka ee WHO ayaa bogaadisay sida deg dega ah ay Tanzania uga falcelisay cudurka.

13. 23 Maarso 2023

    Asalaamu Caleykum.

    Kulanti kusoo dhawaada tebinta tooska ah oo aan idiin kuugu soo gudbinno wararkii ugu dambeeyay Soomaalida iyo Caalamka.