Muxuu sheegay Abiy Axmed markii uu kasoo laabtay jiidda hore ee dagaalka?

Tebin toos ah

1. 8 Disembar 2021Safiirkii ugu horreeyay ee ay Soomaaliya ku yeelatay UK

   Safiir Cabdulkaadir Axmed KHeyr, ayey shaley ay ka guddoontey waraaqihiisa aqoonsiga boqoradda Ingiriiska Queen Elizabeth II.

   Safiirkani wuxuu noqonayaa safiikrii ug horeeyey ee ay dowladda Soomaaliya u magacawdey Ingiriiska oo laga guddoomo waraaqihiis aqoonsiga.

   Maxay uga dhigan tahay dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed 30 sano kadib, iney helaan safiir buuxa oo u fadhiya dalka Ingiriiska?

   Su;aalahaas iyo kuwo kale ayuu Danjiraha uga jawaabay wareysi khaas ah oo uu siiyay BBC-da.

2. 8 Disembar 2021Taalibaan oo loogu baaqay in ay dib u soo celiyaan xuquuqda haweenka dalkaas

   Hay'adda Qaramada Midoobay u qaabilsan arimaha haweenka ayaa ka digaysa in si degdeg ah dib loogu celiyo xuquuqda haweenka iyo gabdhaha Afgaanistaan, oo ay la’yihiin tan iyo markii Taalibaan ay xukunka la wareegeen afar bilood ka hor.

   In kasta oo ay soo noqnoqotay dammaanad qaadka Taalibaan ee ah in xuquuqda dumarka lagu ixtiraami doono sida uu qabo shareecada Islaamka, ayaa warbixinta Qaramada Midoobay ay soo gabogabeysay in erayada lagu takoorayo dumarka, laga dhigay wax caadi ka ah dhammaan dhinacyada nolosha Afgaanistaan.

   Warbixintu waxa kale oo ay xustay in qoysas badan ay hadda soo rogayaan xannibaado iyaga u gaar ah, si ay uga hortagaan arintan.

   Xitaa ka hor intaysan dib u qabsan Taliban, ayaa Afgaanistaan waxa ay kaalinta koowaad ka gashay meelaha ugu xun ee ay ku noolaadaan haweenka.

3. 8 Disembar 2021Hogaamiyaha Jarmalka oo 16-sano ka dib xilka lagala wareegay

   Hogaamiyaha cusub ee Jarmalka Olaf Scholz, ayaa xilka loo dhaariyay maanta, isagoo beddelaya hogaamiyihii hore ee Angela Merkel. Waa hogaamiyihii afaraad ee uu Jarmalka yeesho muddo ku siman ku dhawaad afartan sannadood.

   63-jirkan soo noqday wasiirka maaliyadda xilligii Mrs Merkel, ayaa hoggaamin doona isbahaysiga saddexda xisbi oo ay wehliyaan xisbiyada Greens iyo Free Democrats.

   Dawladdiisu, ayaa ballan qaadday inay wax ka qaban doonto cudurka adduunka faraha ba’an ku haya ee coronavirus. Waxa ay sidoo kale hiigsanaysaa in la dhimo qiiqa kaarboonka.

   Madaxda caalamka ayaa hambalyo kala duwan u diray hogaamiyaha cusub. Farriin diirran ayuu madaxweynaha Faransiiska, Emmanuel Macron, ku sheegay in labadooduba ay tallaabada xigta si wadajir ah ugu wajihi doonaan dalalkooda iyo midowga Yurub.

4. 8 Disembar 2021Cabasho loo jeediyay wasaaradda gargaarka iyo musiibooyinka Soomaaliya

   Qaar ka mid ah shaqaalaha wasaaradda gargaarka ee Soomaaliya ayaa ku eedeeyey wasiirka wasaaraddaas in ay si bareer ah uga jartay mushaharkii iyo gunnooyinkii ay qaadanayeen, iyagoo weliba ah shaqaale rasmi ah oo imtixaan ku helay shaqooyinka ay hayaan.

   In eeddan ay shaqaalahaas tirsanayaan jirto waxaa BBC-da u xaqiijiyey sarkaal sare oo ka tirsan wasaaradda oo magaciisa in la sheego ka cudur daartay.

   Haddaba shaqaalahaas oo ah lix iyo toban qof oo isku deegaan ka soo jeeda ayaa sida ay qabaan tirsanaya in lagu faquuqayo deegaanka ay ka yimaadeen awgii, wasiirka wasaaraddana ku eedaynaya in ay ku beddeshay shaqaale deegaankeeda ka soo jeeda.

   Ibraahim Maxamuud Yuusuf oo ka mid ah lix iyo tobankaa qof ee tabashada qaba, ayaan isaga oo Garoowe jooga telefoonka kula xiriirnay oo aan waydiinay waxa ay tirsanayaan.

5. 8 Disembar 2021Abiy Axmed oo kasoo laabtay jiidda hore ee dagaalka

   Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed ayaa dib ugu laabtay xafiiskiisa kadib markii dhawaan uu ku sugnaa jiidda hore ee dagaalka ka dhanka ah fallaagada TPLF, sida uu baahiyay xafiiska Ra’iisul Wasaaraha.

   “Waxaan dib ugu laabanaya xafiiska xilli aan si guul ah ugu soo afjaray wajigga koowaad ee dagaalka” ayuu yiri Ra’iisul Wasaaraha.

   Arrintani ayaa imaaneysaa xilli ciidamada Itoobiya ay magaalooyin muhiim ah ay ka qabsadeen TPLF.

   Halka fallaagada ay sheegtay in xeelad dagaal darteed ay uga baxeen magaalooyinka ay di u qabsatay dowladda.

6. 8 Disembar 2021Ra'iisul Wasaaraha Ingiriiska oo ka hadlay muuqaal si kaftan ah uga baxay xafiiskiisa

   Ra’iisul Wasaaraha Ingiriiska ayaa raali gelin ka bixiyay muuqaal kaftan ahaa uu kasoo muuqday shaqaale ka tirsan xafiiskiisa kaas oo ku saabsanaa in xilliggii lagu gudo jiray xayiraadda ka hortagga cudurka Karona xafiiska lagu qabtay munaasabadda kirismaaska.

   Wuxuu amray ku bixiyay in la baaro in la jebiyay xeerarka iyo in kale xilliggaas.

   Waxay arrintani ka dambeysay xilli marar badan xafiiska Ra’iisul Wasaaraha uu beeniyay in xafladdaas ay ka dhacday xilliggii xayiraadda.

   Boris Johnson wuxuu sheegay in uu ka carooday markii uu arkay muuqaalka.

   Wuxuu xaqiijiyay in wax xaflad ah aanan lagu qaban xafiiska isla markaana aanan la jebin xilliggaas xeerarkii ka hortagga Covid-19.

   Ra’iisul Wasaaraha wuxuu sidoo kale sheegay in haddi la xaqiijiyo dhacdada tallaabo laga qaadi doono dadka ku lugta leh arrintaas.

   Raali gelintan Ra’iisul Wasaaraha ayaa timid ka dib markii muuqaal ay heshay warbaahinta ITV uu muujinayay madaxii saxaafada ee Ra'iisul wasaaraha xilligaas Allegra Stratton oo ku kaftamayay in xafladda ay dhacday bishii December ee lasoo dhaafay xilliggaas oo lagu gudo jiray xayiraadda ka hortagga cudurka.

7. 8 Disembar 2021Wararkii ugu dambeeyay ee xiisadda ka dhex taagan Puntland iyo ciidamada PSF

   Iyada oo ay dawlad goboleedka Puntland ku gacansaydhay baaqii ay shalay gelinkii dambe soo saareen isimada Bari ee dhexdhexaadinayay hoggaanka ciidammada PSF iyo maamulkaasi, welina uu taagan yahay ismari waagii ayaa wararka haatan na soo gaadhayaa waxay tibaaxayaan in ay socoto waan waan hor leh oo ay bilaabeen siyaasiyiin reer Puntland ahi oo ay doonayaan in arinta xalliyo.

   Weriye Axmed Cawil Jaamac oo ku sugan Garoowe ayaa faahfaahinaya.

8. 8 Disembar 2021Haweeney Soomaali ah oo loo doortay hoggaanka magaalo 90% ay caddaan degenyihiin

   Deeqo Dhalac oo ah gabadh Soomaali ah ayaa loo doortay duqa magaalada Maine ee dhacda South Portland ee dalka Mareykanka.

   Deeqo waxaa doortay xildhibaanada dowladda hoose ee South Portland kuwaas badandood ah dad caddaan ah kadib markii arkeen dadaalkeeda ku aadan ka shaqeynta arrimaha bulshada, sida ay ku warrantay warbaahinta CNN.

   Waxay sheegtay in doorashadeeda ay ka dhigan tahay in guul la gaari karo marka ay dadka isku xiran yihiin.

   Magaalada Maine ay gabadhan ka noqotay duq magaalo waxaa boqolkiiba 90 ku nool dad caddaan ah.

   Deeqo waxay Mareykanka tegtay sanadkii 1992, waxay bilowday olole abaabul ah ay dadka soo galootiga ugu doodeyso inay noqdaan muwaadiniin Mareykan ah si ay u codeeyaan.

   Deeqo Dhalac ayaa sanadkii 2018-kii loo doortay golaha deegaanka ee South Portland City ee dalka Mareykanka.

   Waxay xilliggaas ka guuleysatay nin ganacsade caddaan ah oo caan ka ahaa deegaankaasi.

9. 8 Disembar 2021Somaliland oo digniin adag u dirtay dadka ka qeybgalaya siyaasadda Soomaaliya

   Jamhuuriyadda iskeed ugu dhawaaqday madaxbanaanida ee Somaliland ayaa ka mamnuucday dadka ku nool halkaas inay ka qeybgeli arrimaha siyaasadda Soomaaliya, sida laga soo xigtay wareegto kasoo baxday xafiiska madaxweynaha.

   Somaliland waxay sheegtay in tallaabo adag laga qaadi doono dadka lagu helo inay ka qeybgalayaan siyaasadda Soomaaliya.

   “Qof kasta oo u dhashay Dalkan Jamhuuriyadda Somaliland, ha noqdo Mas’uul Dawladeed, Shicib, Urur, Axsaab, Aqoon-yahan, Madax-dhaqameed, Suugaan-yahan iyo dhammaanba qaybaha Bulshada oo ka qayb-gala siyaasadda Soomaaliya ee lagu mamnuucay Go’aanka Labada Gole ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Somaliland waxa lagu qaadi doonaa Dambi Khiyaamo Qaran, si waafaqsan Qodobka 1aad iyo 2aad ee Go’aanka Labada Gole” ayaa lagu yiri war saxaafadeedka kasoo baxay Somaliland.

10. 8 Disembar 2021Tiro carruur ah oo baabuur xamuul ah lagu jiirsiiyay Nigeria

    Labo carruur ah ayaa ku dhimatay dalka Nigeria halka 12 kalena ay dhaawacmeen markii baabuur xamuul ah uu ardeydan ku jiiray magaalada Lagos talaadadii, sida ay booliska sheegeen.

    Gaariga xamuulka ah ayaa la sheegay inay ku timid cilad farsamo taas oo horseeday in darawalkii gaariga uu xakameyn waayay.

    Goobjoogayaal ayaa BBC-da u sheegay in carruurtan ay ka soo laabteen iskuul, kaddib markii uu darawalka uu jiirsiiyay baabuurka xilli ay waddada goynayeen.

    Wararka ayaa sheegaya in darawalkii uu damcay inuu baxsado kadib markii uu carruurta ku dhuftay baabuurka balse waa la eryaday kadibna waa lasoo xiray.

    Dhacdadan ayaa jahwareer ka dhalisay halkaas markii ardey ka carootay falka ay bilaabeen inay weerarada darawallada isla markaana ay burburiyeen baabuurta.

11. 8 Disembar 2021Hargeysa oo laga diiwaangelinayo ganacsiyada Online-ka

    Magaalada Hargeysa waxaa maanta laga bilaabayaa qorshe lagu diiwaangelinayo ganacsiyada online-ka ah iyo bixinta liisamada ganacsiga noocaasi ah.

    Wasaaradda Ganacsiga iyo Dalxiiska ee Jamhuuriyadda gooni isu taageeda ku dhawaaqday ee Somaliland, oo bixinaysa adeegyadaasi ayaa sheegtay in ujeedku uu yahay in ay ganacsiyadaasi bixiyaan cashuuraha ku waajibay sidoo kalena ay iyaguna helaan adeegga ay u baahan yihiin, sida fududaynta hawladooda ganacsi iyo in ay xor u ahaadaan tartanka suuqyada.

    Ibraahim Maxamed Ismaaciil, oo ah agaasimaha waaxda isgaadhsiinta iyo tiknloojiyadda ee wasaaradda ganacsiga iyo dalxiiska ee Somaliland ayaa BBC-da uga warbixiyay qorshahan.

12. 8 Disembar 2021Puntland oo war kasoo saartay xiisadda kala dhexeeyso ciidamada PSF

    Dowlad goboleedka Puntland ayaa ku gacansayrtay baaqii ay shalay gelinkii dambe soo saareen isimada Bari ee dhexdhexaadinayay hoggaanka ciidammada PSF iyo maamulkaasi.

    Bayaanka ka soo baxay madaxtooyada Puntland lagu sheegay in ciidammada PSF iyo hantidooda oo isugu jirta hub, gaadiid, guryo iyo agab kalaba ay yihiin hanti ay leedahay dowladda Puntland.

    Arrintaas oo ka hor imaanaysa qodob ku jiray bayaankii isimada Bari oo sheegayay in agaasimaha PSF ee diiday inuu xilka wareejiyo la siiyo hubka iyo guryaha saldhigga u ah ciiddanka uu hogaamiyo.

    Dhanka kale Puntland ayaa sheegtay in Maxamuud Cismaan Diyaano uu sida ugu dhaqsaha badan ku wareejiyo hantida PSF.

    “Puntland waxay fareysaa agaasimihii hore ee PSF mudane Maxamed Cismaan Diyaano inuu sida ugu dhaqsaha badan uu wareejiyo dhammaan hantida hay’adda PSF kuna wareejiyo ciidanka PSF iyo agaasimaha cusub”

13. 8 Disembar 2021

    Asalaamu Caleykum.

    Kulanti wacan kusoo dhawaada tebinta tooska ah oo aan idiin kuugu soo gudbinno wararkii ugu dambeeyay soomaalida iyo caalamka.