چرا انتشار گزارش جنگ بریتانیا در عراق عقب افتاد؟

آن‌طور که بی‌بی‌سی مطلع شده انتشار گزارشی که در مورد دلایل حمله بریتانیا به عراق در سال ۲۰۰۳ تهیه شده، باز هم به تأخیر افتاده. حمله به عراق – و مشارکت نیروهای بریتانیایی – آن زمان بسیار بحث‌انگیز شد. اکثریت مردم مخالف آن بودند. در نتیجه یک هیئت تحقیق و تفحص تعیین شد تا سیر وقایعی را که در نهایت به تصمیم حمله انجامید بررسی کند.

تحقیق و تفحص

گزارش مزبور را عموما به نام قاضی‌ که مسئول بیشتر جلسات علنی تحقیق بود، گزارش 'چیلکات' می‌نامند. این گزارش در حقیقت تحقیق مفصلی است در مورد این‌که بریتانیا چرا به نیروهای ائتلاف (که نهایتا صدام را سرنگون کردند) پیوست.

بازه زمانی مورد بررسی از سال ۲۰۰۱ تا تابستان ۲۰۰۹ میلادی است که وقایع منتهی به حمله، خود حمله و دوران بعد از حمله را دربر می‌گیرد. تهیه این گزارش تا کنون حدود ۱۳ میلیون پوند هزینه داشته، و بیش از ۱۵۰ نفر در جریان آن مصاحبه شده‌اند. چندی پیش تحقیقی مشابه در هلند انجام شد، با این نتیجه که جنگ مزبور "هیچ مبنایی در حقوق بین‌الملل نداشته."

بریتانیا به جنگ می‌رود

پس از ماجرای یازده سپتامبر در ایالات متحده، موضع این کشور در مورد حکومت صدام حسین در عراق خصمانه‌تر شد. با این حال فضای عمومی در بریتانیا اکیدا مخالف حمله بود – مخالفتی که در راه‌پیمایی عظیم ضد جنگ در لندن (۱۵ فوریه ۲۰۰۳) بارز شد. این‌که چند نفر در آن راه‌پیمایی شرکت کردند همواره محل بحث بوده: پلیس می‌گفت ۷۵۰ هزار نفر، برگزارکنندگان می‌گفتند حداقل یک میلیون، بلکه بیشتر. تعداد هرچه بود آن‌قدر بود که تونی بلر، نخست‌وزیر وقت بریتانیا، متهم شود برخلاف خواست مردم وارد جنگ شده. هرچند که مسئله در پارلمان به رأی گذاشته شده بود، و بیشتر نمایندگان از آقای بلر حمایت کرده بودند.

نتیجه تحقیقات

هیئت تحقیق بعد از مصاحبه با شاهدان باید گزارش را منتشر می‌کرد. اما حالا انتشار گزارش تا بعد از انتخابات سراسری بریتانیا در ماه مه عقب افتاده. شایعاتی بود مبنی بر این‌که انتشار گزارش به دلیل اختلاف‌نظر در مورد علنی شدن گفتگوهای آقای بلر و جورج بوش، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، به تعویق افتاده. اما مسئولان امر این را تکذیب کردند. روی وب‌سایت رسمی این تحقیقات آمده که گزارش چیلکات "روایتی مستند از وقایع به‌دست می‌دهد و نکاتی برمی‌شمرد که چراغ راه تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی در آینده باشد."

خاصیت چنین تحقیق‌هایی چیست؟

تحقیق‌های رسمی اغلب برای حکمیت بین شواهد و نظرات عمیقا متناقض و متفاوت انجام می‌شود. در نتیجه عجیب نیست که نتایج تحقیق هم محل اختلاف جدی باشد. به‌عنوان نمونه تحقیق سنای آمریکا در مورد اطلاعاتی که از وجود سلاح‌های کشتار جمعی در عراق خبر داده بودند، به این نتیجه رسید که برخی از شواهد همراه با اغراق بوده و برخی دیگر نادیده گرفته شده بود. وقتی گزارش منتشر شد، بعضی سیاستمداران آمریکایی گفتند هیئت تحقیق سنا شواهد را آن‌طور که می‌خواسته کنار هم چیده. یا مثلا نتیجه تحقیقات هیئت ترکل در مورد حمله سربازان اسرائیلی به قایق‌هایی که به سمت غزه می‌رفتند، این بود که اقدام اسرائیل قانونی بوده. اما یک تحقیق دیگر که سازمان ملل بانی آن بود، فرماندهان نیروی دریایی اسرائیل را به استفاده از زور بیش از حد متهم کرد.

سایه عراق

پیامدهای ناگوار حمله به عراق همچنان ادامه دارد – به‌ویژه اگر در نظر بگیریم که هرگز سلاح کشتار جمعی هم پیدا نشد. بسیاری ناظران معتقدند این حمله در تندتر شدن اسلام‌گرایان اروپا مؤثر بود، موضوعی که به حمله‌های تروریستی در بریتانیا، فرانسه و کشورهای دیگر انجامید. برخی دیگر می‌گویند این حمله خاورمیانه را بی‌ثبات کرد و دست‌کم بخشی علت ظهور دولت اسلامی را باید به آن نسبت داد. اما حسی که در دموکراسی‌های دنیای غرب غالب است این است که سیاست‌مداران احتمالا همه حقیقت را به مردم که انتخاب‌شان می‌کنند نمی‌گویند.