چرا نایب بوکله، رئیس‌جمهوری السالوادور شش ماه مرخصی گرفته است؟

نایب بوکله، رئیس‌جمهور السالوادور به مرخصی شش ماهه رفته است.

پس از مجموعه اقداماتی که قبلاً اعلام شده بود، کنگره السالوادور به آقای بوکله اجازه ترک سمتش را داد تا بتواند برای انتخابات سال آینده کارزار کند.

او کلودیا ژوانا رودریگز د گوارا را که در حال حاضر رئیس اداره کل امور شهری و منشی شخصی اوست به عنوان جانشین موقت خود تا پایان دوران ریاست‌جمهوری این دوره (اول ژوئن) تعیین کرده است.

خانم رودریگز در دوران شهرداری آقای بوکله در نووو کاسکاتلان و سان سالوادور با او کار کرده است. او اولین رئیس‌جمهوری زن در تاریخ این کشور آمریکای مرکزی است.

به گفته دولت، برای شرکت در انتخابات عمومی سال ۲۰۲۴ پس از تصمیم دیوان عالی کشور در سال ۲۰۲۱، این تصمیم او ضروری بوده است.

این اقدام به شدت از سوی مخالفان و فعالان مورد انتقاد قرار گرفته است که می‌گویند بنا بر قانون اساسی دو دوره متوالی ریاست‌جمهوری ممنوع است.

این رئیس‌جمهور ۴۰ ساله در فوریه ۲۰۱۹ با وعده مقابله با خشونت گسترده دار و دسته‌های مجرم و فساد سیاسی انتخاب شد و محبوبیت زیادی هم در این کشور فقیر آمریکای مرکزی دارد.

اما چرا بوکله باید از منصب خود مرخصی بگیرد و این چه ربطی به انتخاب مجدد او دارد؟

همه چیز از سال ۲۰۲۱ شروع شد که دیوان عالی السالوادور حکم داد که روسای جمهور می‌توانند دو دوره متوالی در سِمَت ریاست‌جمهوری باشند و راه را برای انتخاب مجدد آقای بوکله هموار کرد.

آن زمان، دادگاه‌های السالوادور قانون اساسی را به گونه‌ای تفسیر می‌کردند که رؤسای جمهور را از تلاش برای انتخاب مجدد به مدت ۱۰ سال پس از دوره اولیه‌ آن‌ها منع می‌کرد.

قضات دیوان عالی در حکم خود مشخص کردند که انتخاب مجدد، به مردم السالوادور در پای صندوق‌های رأی مربوط است. و آن‌ها به هیأت انتخاباتی کشور دستور دادند که به رئیس‌جمهوری که «در دوره قبل از آن در این سمت نبوده است، اجازه دهد برای بار دوم در رقابت انتخاباتی شرکت کند».

قضات پشت این تصمیم، توسط مجلس ملی، که تحت سلطه حزب رئیس‌جمهور است، و پس از آن که همین نهاد قضات قبلی را برکنار کرد، منصوب شدند.

دادگاه انتخاباتی گفت که از دستور دیوان عالی تبعیت خواهد کرد و یک سال بعد، بوکله گفت که برای انتخاب مجدد در انتخابات شرکت خواهد کرد.

او در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ در سخنرانی روز استقلال که در تلویزیون عمومی و به طور زنده در رسانه‌های اجتماعی پخش شد، گفت: «به اطلاع مردم السالوادور می‌رسانم که تصمیم گرفته‌ام به عنوان نامزد ریاست‌جمهوری این جمهوری در انتخابات شرکت کنم.»

بوکله گفت: «کشورهای توسعه یافته انتخاب مجدد دارند. و به لطف پیکربندی جدید نهاد دموکراتیک کشور ما، اکنون السالوادور نیز چنین خواهد بود.»

منتقدان - و قانون اساسی - در مورد انتخاب مجدد چه می‌گویند؟

«تقلید مضحک»، «توطئه»، «تقلب در قانون اساسی» ... برخی از نظراتی است که منتقدان بوکله از زمان آن حکم در سال ۲۰۲۱ بیش از همه بیان کرده‌اند.

آنابل بلوسو، یکی از اعضای مجلس ملی از جبهه آزادی‌بخش ملی فارابوندو مارتی، گفت: «دولت از خدمت به مردم دست کشیده و در خدمت یک فرد قرار گرفته است».

واشنگتن نیز رئیس‌جمهور را به دلیل تغییرات قانون اساسی و محدود کردن منتقدانش در رسانه‌ها، شماتت کرده است. مخالفان، او را به تضعیف تفکیک قوا در السالوادور و سیستم نظارت و تعدیل آن متهم می‌کنند.

به عنوان مثال وکلا، سازمان‌های جامعه مدنی و دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه السالوادور معتقدند که انتخاب مجدد بدون فاصله به ریاست‌جمهوری خلاف قانون اساسی است.

سالوادور انریکه آنایا، وکیل قانون اساسی به بی‌بی‌سی گفت: «مهم نیست که چگونه به آن نگاه کنید، نامزدی بوکله خلاف قانون اساسی است.»

«در ماده ۱۵۲ قانون اساسی السالوادور - قانونی که دیوان عالی السالوادور آن را از نو تفسیر کرده است - نامزدی کسانی که «در دوره بلافاصله قبل یا در طول شش ماه گذشته قبل از شروع ریاست‌جمهوری» بیش از شش ماه ریاست‌جمهوری را بر عهده داشته‌اند، ممنوع شده است.»

آنایا توضیح می‌دهد: «بنابراین نامزدی بوکله غیرقانونی است، زیرا او تقریباً چهار سال و نیم در دوره بلافاصله قبل از نامزدی، در سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ رئیس‌جمهور بوده است.»

او می‌افزاید: «اما در نظام ما [رئیس فعلی] نمی‌تواند از ریاست‌جمهوری استعفا کند، مگر به دلایل بسیار جدی که باید به تصویب مجلس قانون‌گذاری برسد.»

«بنابراین درخواست اجازه، مجوز، معافیت، ترک منصب … شیوه دیگری برای به کار نبردن کلمه استعفا و همچنین تقلب در قانون اساسی است.»

او همچنین تصریح می‌کند که در متن قانون اساسی صحبتی از درخواست مجوز نشده است، زیرا به گونه‌ای طراحی شده است که انتخاب مجددِ بلافاصه صورت نگیرد.

و او، مانند سایر منتقدان، استدلال می‌کند که حداقل شش ماده قانون اساسی، انتخاب مجدد فوری یا متوالی ریاست‌جمهوری را ممنوع می‌کند.

آنایا می‌گوید: «درخواست مرخصی اختراع (قضات) غاصب دیوان عالی است، اگرچه این روشی است که آن‌ها وجهه قانونی ظاهری به انتخاب مجدد می‌دهند.»

حالا چه اتفاقی ممکن است در السالوادور بیفتد؟

آنایا، وکیل قانون اساسی می‌گوید که دیگر پرونده‌های دادگاهی در داخل کشور وجود ندارد که بخواهد نامزدی بوکله برای ریاست‌جمهوری را لغو کند.

برای کسانی که با آن مخالف هستند، گزینه باقی مانده این است که پرونده را در سطح بین‌المللی پیگیری کنند. اما او هشدار می‌دهد که مکانیسم بسیار کندی است. «تا زمانی که حکمی بخواهد صادر شود، کار از کار گذشته است.»

انتخابات ریاست‌جمهوری و قانون‌گذاری برای ۴ فوریه ۲۰۲۴ برنامه‌ریزی شده است، و در آن زمان شهروندان واجد شرایط، حق رأی دادن به ریاست‌جمهوری را خواهند داشت که السالوادور را به مدت پنج سال اداره می‌کند.

بر اساس یک نظرسنجی تازه، بوکله به راحتی در انتخابات ۲۰۲۴ پیروز خواهد شد، که تا حد زیادی به دلیل محبوبیتی است که او با یک سیاست یک ساله ضد دار و دسته‌های مجرم به دست آورد و به طور چشمگیری جرایم خشونت‌آمیز را کاهش داد، که البته از طریق محدود کردن حقوق قانونی بود.

نظرسنجی مرکز مطالعات شهروندی در دانشگاه فرانسیسکو گاویدیا، که در ماه اوت در اختیار عموم قرار گرفت، نشان داد که بوکله با ۶۸.۴ درصد آرا پیروز خواهد شد و نزدیکترین رقیب او، از حزب راست‌گرای اتحاد جمهوری‌خواه ملی‌گرا (آرنا)، فقط از حمایت ۴.۳ درصدی برخوردار است.