بازداشت ۱۹ ساکن روشان و کشتهشدن یک رهبر محلی در بدخشان تاجیکستان
وزارت کشور تاجیکستان روز دوشنبه، (۲۳ مه) اسامی ۱۹ نفر از ساکنان ناحیه روشان، واقع در ولایت خودمختار کوهستان بدخشان این کشور را منتشر و آنها را "اعضای گروههای سازمانیافته جنایی، افراطگرایی و تروریستی" معرفی کرد.
به گفته وزارت کشور تاجیکستان، این افراد که در اعتراضهای هفته گذشته در این ناحیه شرکت داشتهاند، داوطلبانه در نهادهای انتظامی حاضر شدهاند.
طبق گزارشها، روز سهشنبه گذشته، ۱۷ مه، گروهی از ساکنان ناحیه روشان، واقع در ۵۰۰ کیلومتری شرق شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، مانع حرکت وسایل نقلیه حامل نیروهای امنیتی به شهر خاروغ، مرکز ولایت خودمختار کوهستان بدخشان شدند.
وزارت کشور تاجیکستان یک روز بعد، از آغاز عملیاتی خبر داد که آن را "ضدتروریستی و علیه گروههای سازمانیافته جنایی" خواند و گفت که "این گروهها از خارج حمایت و با اسلحه و مهمات تأمین میشوند".
ساکنان محلی ناحیه روشان میگویند که تنها به منظور جلوگیری از تنش و درگیری بیشتر میان نیروهای دولتی و معترضان در شهر خاروغ، راه کاروان نیروهای امنیتی عازم این شهر را در مرکز ناحیه روشان مسدود کردند.
وزارت کشور تاجیکستان روز بعد، از کشته شدن یک افسر نیروهای امنیتی، ۸ عضو "گروههای سازمانیافته جنایی" و زخمی شدن ۱۱ عضو چنین گروههایی و ۱۳ سرباز خبر داد.
اما به گفته مردم محلی، اجساد ۲۱ ساکن ناحیه به بستگانشان تحویل داده شد، در حالی که به گفته خانوادهها، آنها با "هیچ گروه افراطگرا ارتباطی نداشتهاند".
وزارت کشور تاجیکستان دو نفر از "تسلیم شدهها" را رئیسان پیشین بخش حزب ممنوع شده نهضت اسلامی تاجیکستان در ناحیه روشان و ۱۵ نفر دیگر را از "اعضای گروه جنایی خالبش خالبشف" معرفی کرده است. نهضت اسلامی تاجیکستان در سال ۲۰۱۵ ممنوع اعلام شد.
مقامات تاجیکستان، خالبش خالبشف و همسر سابق او الفتخانم محمدشایوا از فعالان جامعه مدنی در تاجیکستان را به راهاندازی اعتراضهای هفته گذشته در ناحیه روشان ولایت خودمختار کوهستان بدخشان این کشور متّهم میکنند.
الفتخانم محمدشایوا را نیروهای امنیتی بازداشت کردهاند، اتهام او "دعوت به سرنگونی حاکمیت" است و به پرونده او "مهر سری" زدهاند. اما او پیش از بازداشت در صفحه فیسبوکش دست داشتن خود در اعتراضهای اخیر در ولایت بدخشان را رد کرده بود.
مقامات تاجیکستان همچنین محمدباقر محمدباقراف، ساکن ۵۹ ساله شهر خاروغ را در اعتراضهای هفته گذشته در شهر خاروغ و ناحیه روشان متهم کرده بودند.
کشته شدن محمدباقر محمدباقراف
وزارت کشور تاجیکستان شام روز یکشنبه، ۲۲ مه با انتشار خبری کوتاه در وبسایت خود از کشته شدن محمدباقر محمدباقراف "در اثر مناقشه بین همدیگری داخلی" (درگیری داخلی اعضای گروه) خبر داد.
جزئیات این حادثه را مقامات نمیگویند و معلوم نیست چه نیرو یا گروهی در قتل او دست داشته است.
آقای محمدباقراف ساکن شهر خاروغ و از رهبران بانفوذ محلی و غیردولتی بدخشان محسوب میشد.
او در پی توافق صلح تاجیکان در ۲۵ سال پیش، فرماندهی یکی از واحدهای نظامی نیروهای مرزبان تاجیکستان را بر عهده گرفت و بعدها از صفوف نیروهای مرزبانی اخراج شد.
مقامات او را متهم به "دست داشتن در قاچاق مواد مخدر" کرده بودند، اما خود آقای محمدباقراف این اتهام را رد کرده و مقامات را به "دست داشتن" در قاچاق مواد مخدر متهم میکرد.
مقامات دولتی همچنین آقای محمدباقراف را در تشکیل اعتراضهای اواخر ماه نوامبر سال ۲۰۲۱ متهم کرده بودند. آن اعتراضها در پی کشته شدن گلبالدین ضیابیکف، یک ساکن ناحیه راشتقلعه ولایت خودمختار کوهستان بدخشان توسط مأموران امنیتی برپا شده بود.
اوایل سال ۲۰۲۲، مقامات محمدباقر محمدباقراف را در ضرب و شتم مسئول بخش ریاست آموزش و پرورش ولایت بدخشان متهم دانسته علیه او پرونده باز کردند.
اما او این اتهام را رد کرد. آقای محمدباقراف و طرفدارانش همچنین به حمله به مأموران پلیس در اعتراضهای آخر ماه نوامبر سال ۲۰۲۱ متهم شده بودند.
دستکم در پنج ماه اخیر مقامات نتوانستند آقای محمدباقراف را بازداشت کنند، زیرا دهها تن از طرفدارانش مانع این کار میشدند و خود او حاضر به تسلیم نمیشد.
۹ روز پیش، اعتراضها در مرکز ولایت خودمختار کوهستان بدخشان دوباره شروع شد و روز ۱۷ مه به ناحیه روشان این منطقه نیز رسید.
تقاضای اصلی معترضان، استعفای استاندار بدخشان و شهردار خاروغ، و آزادی معترضانی بود که بعد از اعتراضهای اواخر ماه نوامبر سال گذشته بازداشت و بعضی از آنان زندانی شده بودند.
اما مقامات این تقاضاهای معترضان را "غیرقانونی" دانسته و آن را اجرا نکردند.
در نتیجه سرکوب اعتراضهای اخیر در شهر خاروغ و ناحیه روشان (۱۶ مه تا ۱۹ مه) طبق آمار رسمی ۱۰ نفر کشته و ۲۷ نفر زخمی شدند.
بر اساس خبرهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی تعداد کشتهشدههای "عملیات ضد تروریستی" در ناحیه روشان بیش از ۲۰ نفر بوده است.
مقامات پیشتر از بازداشت "۱۱۴ عضو گروههای سازمانیافته جنایی" در این ناحیه خبر داده بودند. بهاضافه ۱۹ نفری که به گفته مقامات خود را "داوطلبانه تسلیم" کردهاند، اکنون تعداد کل بازداشت شدهها به ۱۳۳ نفر میرسد.
وزارت کشور تاجیکستان در آغاز ناآرامی در ناحیه روشان تعداد اعضای "گروه سازمانیافته جنایی" در این ناحیه را ۲۰۰ نفر خوانده بود.
مشخص نیست که سرنوشت ۶۷ عضو دیگر این "گروه" چه شده و آنها در کجا هستند.
به دلیل قطع ارتباط تلفنی و اینترنتی با ولایت خودمختار کوهستان بدخشان، راستی آزمایی این آمار و ارقام امکانپذیر نبوده است.
بدخشان تاجیکستان در کجاست؟
ولایت خودمختار کوهستان بدخشان در شرق تاجیکستان واقع است و تقریبا ۴۵ درصد قلمرو این کشور را دربر میگیرد.
شهر خاروغ مرکز این ولایت در حدود ۶۰۰ کیلومتری شرق شهر دوشنبه واقع است.
این منطقه بیش از ۲۲۵ هزار جمعیت دارد که بیشترشان از مذهب اسماعیلی هستند و آقاخان چهار (شاهکریم الحسینی) را امام خود میدانند.
ولایت خودمختار کوهستان بدخشان تاجیکستان در شمال با ولایت آش قیرقیزستان، در شرق با ناحیه خودمختار سینکیانگ چین و در جنوب با ولایت بدخشان افغانستان هممرز است.
در سالهای ۲۰۱۲، ۲۰۱۸ و ۲۰۲۱ نیز مردم این منطقه کوهستانی در پی کشته شدن افراد غیرنظامی و برخی از رهبران غیررسمی منطقه به دست نیروهای دولتی، اعتراض کرده بودند.
برخی بر این نظرند که مشکل اصلی ولایت خودمختار کوهستان بدخشان به دلیل وجود و اعمال نفوذ رهبران غیررسمی و محلی در این منطقه است، عدهای دیگر اما، شرایط سنگین زندگی، بویژه بیکاری جوانان، گرانی قیمت مواد غذایی، گسترش فساد مالی و سوءمدیریت را از عوامل اصلی اعتراضهای مردمی در این منطقه کوهستانی بویژه در سالهای اخیر میدانند.
همزمان "پیمان ملی تاجیکستان" که ائتلافی از گروههای سیاسی مخالف در خارج از کشور است، با انتشار نامهای سرگشاده خطاب به سازمان ملل متحد و کشورهای ضامن توافقنامه صلح در تاجیکستان با محکوم کردن "سرکوب و کشته شدن" معترضان در استان بدخشان این کشور از آنها خواسته است با اتخاذ اقدامات عملی مانع از آنچه که "نسلکشی" در تاجیکستان خواند، شوند.
توافقنامه صلح میان دولت و اتحاد نیروهای مخالف تاجیکستان سال ۱۹۹۷ به امضا رسید و به جنگ داخلی پنجساله میان دولت و ائتلاف سازمانهای مخالف که شامل گروههای اصلاحطلب و اسلامی بود، پایان داد.
بیشتر بخوانید:
