17:37 گرينويچ - جمعه 17 دسامبر 2004
قبرس؛ چشمانداز مناقشه
گفتگوهای پرفراز و نشيب ترکيه با اتحاديه اروپا در بروکسل، بار ديگر نشان داد که آنکارا پيش از رسيدن به هر توافقی که دروازههای اتحاديه را بر روی ترکها بگشايد، بايد درباره موضوع تنشآفرين قبرس به توافق برسد؛ موضوعی که برای مدتهای مديد مانع رابطه ترکيه با اروپا بوده است.
چهارده سال پس از آنکه قبرس از بريتانيا مستقل شد، دولت نظامی يونان در سال 1974 از کودتايی پشتيبانی کرد که با هدف ضميمه کردن قبرس به خاک اين کشور صورت میگرفت.
اين کودتا که توسط افسران يونانیتبار گارد ملی قبرس روی داد، واکنش ترکيه را برانگيخت تا بخش شمالی جزيره را اشغال کند و بر يک سوم اين سرزمين مسلط شود.
منطقه ترکنشين، در سال 1983 اعلام استقلال کرد و خود را "جمهوری ترک قبرس شمالی" ناميد. اما اين دولت نوظهور از سوی هيچ کشوری به جز ترکيه پذيرفته نشده است.
شمال و جنوب
اکنون، سی سال است که خاک قبرس ميان مناطق ترکنشين و يونانینشين تقسيم شده است و يک منطقه بیطرف، زير نگاه صلحبانان سازمان ملل، ساکنان اين جزيره را از يکديگر جدا میکند.
ساکنان جزيره از بخشی از خانواده، دوستان يا حتی دارايیهای خود با مرزی جدا میشوند که در هيچ نقشه بينالمللی به رسميت شناخته نمیشود اما جدال ديرپای ترکيه با يونان و قبرس آن را گذرناپذير کرده است.
سرگذشت يک زن يونانیتبار که در سال 1998 نتوانست از سد نيروهای ترک بگذرد تا به املاک خود در شمال جزيره دسترسی يابد، دادگاه اروپايی حقوق بشر را واداشت تا دولت ترکيه را محکوم کند. اما حتی اين رای، که ترکيه را بابت نقش خود در بخش ترکنشين قبرس مسئول میشناخت، به اين جزيره تجزيهشده کمک نکرد تا به سوی يکپارچگی حرکت کند.
راه پر پيچ و خم صلح
در سه دهه اخير، دبيران کل سازمان ملل، يکی پس از ديگری ناکامانه کوشيدهاند تا به يک راه حل سياسی برای اين منطقه پرتنش دست يابند.
بسياری عقيده دارند که شکست اين تلاشهای آشتیجويانه، بيش از هرچيز به دليل عدم انعطاف رئوف دنکتاش، رهبر ترکتبارهای قبرس بوده است.
اما آوريل امسال هنگامی که طرح اتحاد قبرس از سوی کوفی عنان، دبيرکل سازمان ملل پيش کشيده شد، اين يونانیتبارهای جزيره بودند که در يک همهپرسی، پاسخ منفی دادند.
نقش مثبت ترکيه در مذاکراتی که منجر به رای مثبت ترکتباران قبرس شد، به طور گستردهای مورد قدردانی قرار گرفت و اروپا نيز پيوندهای مستقيم تجاری و اقتصادی را با بخش شمالی جزيره برقرار کرد.
با وجود اين، درپی همهپرسی نافرجام، بخش يونانی جزيره (که از سوی جامعه بينالمللی با نام جمهوری قبرس به رسميت شناخته میشود) به عضويت اتحاديه اروپا درآمد در حالی که بخش ترکنشين تا زمان وحدت اين جزيره از پيوستن به اتحاديه بازماند.
ترکيه، قبرس و اتحاديه اروپا: پيوند سه جانبه
در جريان نشست اخير اتحاديه اروپا، مسئله قبرس بار ديگر تنشزا شد. ترکيه که در انتظار پيوستن به اتحاديه است، از امضای هرگونه سندی پرهيز دارد که به طور ضمنی، به معنای به رسميت شناختن جمهوری قبرس باشد.
اما وزير خارجه بريتانيا هشدار داده است که ترکيه در درازمدت، پيش از عضويت کامل در اتحاديه اروپا بايد جمهوری قبرس را به رسميت بشناسد.
اين به آن معنا است که يک راه حل سياسی برای چنين مناقشه ديرپايی، گريزناپذير است.