15:59 گرينويچ - سه شنبه 23 اکتبر 2007 - 01 آبان 1386
احمد زیدآبادی
تحلیلگر مسایل ایران
ابلاغ مختومه شدن پرونده هستهای ایران به سولانا؟
هیات مذاکره کننده هسته ای ایران وارد رم شده است تا با خاویر سولانا، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در باره برنامه اتمی ایران گفتگو کند.
سرپرست هیات ایرانی در مذاکرات رم سعید جلیلی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران است که به تازگی از سوی محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران به این مقام منصوب شده است، با این حال علی لاریجانی دبیر سابق شورای مذکور نیز در مذاکرات رم حضور دارد.
به نظر می رسد حضور آقای لاریجانی در مذاکرات رم به منظور نمایش وحدت جناحهای سیاسی ایران بر سر برنامه اتمی جمهوری اسلامی صورت گرفته باشد، چرا که استعفای وی از مقامش، تصور اختلاف نظر مقام های ایرانی در باره برنامه هسته ای جمهوری اسلامی را در جامعه جهانی دامن زده است.
از این رو، حضور آقای لاریجانی در رم بیشتر جنبه نمادین خواهد داشت و مسئول اصلی مذاکره با آقای سولانا، آقای جلیلی خواهد بود.
خاویر سولانا و همکارانش تا کنون نسبت به تغییر سرپرست هیات مذاکره کننده ایرانی در مجموع خود را بی تفاوت نشان داده اند، گو اینکه برخی از نقل قول های غیر رسمی حکایت از آن دارد که هیات اروپایی در انتظار سخت تر شدن مذاکرات خود با سرپرست جدید هیات ایرانی است.
به نظر میرسد که انتظار اروپایی ها از سخت تر شدن مذاکرات با طرف ایرانی بی اساس نباشد، البته نه صرفا از آن جهت که آقای جلیلی سرپرست گروه مذاکره کننده جمهوری اسلامی شده است بلکه به دلیل موضع سرسختانه ای که آقای احمدی نژاد در برابر برنامه هستهای ایران در پیش گرفته است.
از نظر آقای احمدی نژاد پرونده هسته ای ایران "مختومه" شده است و ظاهرا معنی این سخن این است که ایران نیازی به مذاکره بر سر ابعاد سیاسی این پرونده ندارد.
به عبارت دیگر، آقای احمدی نژاد بر این باور است که ایران به "نقطه غیر قابل بازگشت" در برنامه اتمی خود رسیده است و بنابراین به میان کشیدن موضوع تعلیق فعالیتهای مرتبط با غنی سازی اورانیوم اصولا محلی از اعراب ندارد.
بر این اساس، احتمال اینکه آقای جلیلی به عنوان یکی از نزدیکان سیاسی آقای احمدی نژاد، دیدگاه وی را به عنوان نظر رسمی ایران به طرف اروپایی اعلام کند، وجود دارد.
بدین ترتیب به نظر می رسد که از نگاه دولت آقای احمدی نژاد فصل مذاکره بر سر تعلیق غنی سازی اورانیوم به عنوان پیش شرط از سرگیری مذاکرات فراگیر قدرتهای بزرگ جهانی با ایران سپری شده است و از این پس مذاکره فقط باید در چارچوب مسائل فنی و حقوقی برنامه هستهای ایران و یا در مورد سایر مسائل مورد علاقه دو طرف از جمله بحران های منطقه ای در خاور میانه صورت گیرد.
از آنجا که مذاکرات فنی و حقوقی مربوط به برنامه هستهای ایران از سوی آژانس بینالمللی انرژی اتمی صورت می گیرد، بنابراین از نظر آقای احمدی نژاد، دستور کار خاصی برای مذاکره با آقای سولانا باقی نمی ماند، مگر اینکه وی مایل باشد به نمایندگی از اتحادیه اروپا در باره سایر موضوعات مورد اختلاف ایران و اروپا مذاکره کند.
این در حالی است که آقای سولانا در مذاکرات خود با ایران عموما بر روی راههای تعلیق غنی سازی اورانیوم متمرکز می شود و در حقیقت، این مساله برای هیات تحت سرپرستی او جنبه حیاتی دارد.
چنانچه آقای سولانا در مذاکره با آقای جلیلی از وی بشنود که ایران دیگر تمایلی به بحث در باره تعلیق غنی سازی ندارد، قاعدتا روابط دو طرف وارد مرحلهای بسیار پیچیده خواهد شد و به احتمال زیاد هر گونه تحرک دیپلماتیک تازهای را با بن بست روبرو خواهد کرد.
از سوی دیگر، احتمال انتقال دیدگاه آقای احمدی نژاد به طرف اروپایی مبنی بر "مختومه" بودن پرونده هسته ای ایران به عنوان نظر رسمی جمهوری اسلامی، می تواند پرده از راز استعفای ناگهانی علی لاریجانی از دبیری شورای عالی امنیت ملی ایران نیز بردارد.
البته مواضع علنی آقای لاریجانی در باره عدم تعلیق غنی سازی اورانیوم تفاوتی با آقای احمدی نژاد نداشت، اما وی در عین حال حاضر نبود که از عباراتی نظیر مختومه شدن پرونده هستهای ایران استفاده کند.
از این جهت، این احتمال وجود دارد که مخالفت آقای لاریجانی برای انتقال پیام مختومه بودن پرونده هستهای ایران به آقای سولانا، یکی از دلایل استعفای ناگهانی او باشد.
در هر صورت، به نظر می رسد که مذاکرات رم سنگلاخ تازهای در مسیر گفتگوهای ایران و اتحادیه اروپا پدید آورد.