18:02 گرينويچ - دوشنبه 27 فوريه 2006
احمد زيدآبادی
تحليلگر مسائل ايران
'توافق اصولی' ايران و روسيه؛ سوءتفاهم دوباره؟
بسياری از رسانههای جهانی تيترهای نخست روز يکشنبه خود را به "توافق اصولی" ايران با روسيه در باره برنامه اتمی جمهوری اسلامی اختصاص دادند.
اين خبر به نقل از غلامرضا آقازاده رئيس سازمان انرژی اتمی ايران در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای روس خود در بوشهر انتشار يافت.
آقای آقازاده در اين کنفرانس مطبوعاتی از توافق اوليه ايران و روسيه بر سر طرح مسکو برای غنیسازی مشترک دو کشور در خاک روسيه خبر داده بود.
اما سرگئی کيرينکو رئيس آژانس اتمی روسيه در کنفرانس مشترک خود با غلامرضا آقازاده سخنی از توافق ابتدايی يا اصولی با ايران بر زبان نياورد و فقط برخی از رسانههای روسی از پيشرفت در مذاکرات دو طرف خبر دادند.
در پی انتشار وسيع خبر توافق ابتدايی ايران و روسيه، کشورهای اروپايی و آمريکا از اظهار نظر در اين باره خودداری و اعلام کردند که منتظر اعلام جزئيات توافق احتمالی از جانب دولت روسيه هستند، اما روسها که ظاهرا به پيشرفت چشمگيری در مذاکرات خود با مقامهای ايرانی دست نيافتهاند روز دوشنبه خبر مربوط به توافق را کم اهميت نشان دادند.
تحليلگران مسائل ايران از ابتدای انتشار خبر توافق اصولی ايران و روسيه نسبت به صحت آن ترديد نشان دادند، زيرا به باور آنها اگر قرار باشد بين ايران و روسيه در باره مساله بسيار حساس برنامه اتمی ايران که وارد مرحله پيچيده و بغرنجی شده است توافق شود، چنين توافقی بايد در سطح بالاتری صورت گيرد.
افزون بر اين، اهميت واژههايی که مذاکره کنندگان ايرانی به کار میبرند، اغلب تناسب مستقيمی با اهميت همان واژهها در زبان ديپلماسی جهانی ندارد.
بسيار اتفاق افتاده است که مذاکره کنندگان ايرانی نتيجه مذاکرات خود را با طرفهای خارجی "بسيار مثبت" و يا "سازنده" توصيف کردهاند، ولی بعدا مشخص شده است که مذاکرات بینتيجه و همراه با شکست بوده است.
با توجه به اين پيش زمينه و نيز با عطف به اين موضوع که مقامهای روسيه دستيابی به توافق اصولی با ايران را تلويحا انکار کردهاند، احتمال اينکه غلامرضا آقازاده توافق بر سر پارهای از جزئيات طرح روسيه را به عنوان توافق ابتدايی بر سر کل طرح ناميده باشد، دور از ذهن نيست.
با اين همه اين احتمال هم قابل طرح است که آقای آقازاده در آستانه انتشار گزارش محمد البرادعی، رئيس آژانس بينالمللی انرژی اتمی و اجلاس شورای حکام آژانس که قرار است شش مارس برگزار شود، به عمد تلاش کرده است تا با مهم نشان دادن توافق با روسيه فضای جهانی عليه ايران را آرامتر کند.
اين به واقع سياستی است که ايران در هفتههای اخير آن را دنبال کرده است.
حضور اخير منوچهر متکی در پارلمان اروپا و تلاش او برای تعديل ديدگاههای محمود احمدینژاد در باره لزوم حذف اسراييل از نقشه جغرافيا و انکار هولوکاست در جهت همين سياست قابل تفسير است.
در عين حال، انتخاب علی حسين تاش، معاون امور استراتژيک شورای عالی امنيت ملی ايران که به عنوان فردی ملايم، آرام و منطقی شهرت دارد به عنوان سرپرست تيم مذاکره کننده ايران با روسيه به جای جواد وعيدی که در شمار تندروها به شمار میرود، نشانه ديگری از سياست تازه ايران مبنی بر آرام کردن فضای بينالمللی عليه اين کشور است.
اينکه اين سياست تا کی ادامه خواهد يافت چندان قابل پيشبينی نيست زيرا رفتار گذشته ايران در مورد مناقشه اتمی نشان میدهد که جمهوری اسلامی به طور دورهای زبان خود را تند يا ملايم میکند.
معمولا هنگامی که شورای حکام آژانس بينالمللی انرژی اتمی در آستانه تصميمگيری درباره پرونده اتمی ايران است، لحن و رفتار مقامها و ديپلماتهای ايرانی نرم و آشتیجويانه میشود، اما پس از آنکه قطعنامهای شديد عليه ايران در آژانس به تصويب میرسد به تبع آن، لحن مسئولان ايرانی هم تند و مبارزهطلبانه میشود، گرچه اين لحن تند نيز دوام نمیآورد و به تدريج وارد دورهای از ملايمت میشود.
اين سياست دورهای، البته در کوتاه مدت فوايدی برای جمهوری اسلامی داشته و طرف خارجی را در برخی مراحل سردرگم کرده است، اما اين نوع رفتار در بلند مدت سبب بیاهميت پنداشتن مواضع ايران اعم از ملايم و يا تند آن شده است.