20:29 گرينويچ - سه شنبه 31 ژانويه 2006
احمد زيدآبادی
کارشناس مسائل ايران و خاورميانه
کنترل اخبار؛ مديريت خبری مسائل هستهای در ايران
اخباری که رسانههای داخلی ايران در باره روند پرونده هستهای اين کشور منتشر میکنند، شباهت زيادی به اخبار رسانههای جهانی در اين باره ندارد.
اين مساله ظاهرا نشانگر آن است که نظام جمهوری اسلامی تصميم گرفته تا نحوه اطلاع رسانی از رويدادهای مربوط به پرونده هستهای را در داخل ايران کنترل و مديريت کند و به نظر میرسد که فيلتر کردن سايتهای خبری از جمله سايت بیبیسی هم در همين جهت قابل ارزيابی باشد.
اين در حالی است که تکنولوژی ارتباطات در جهان درهم تنيده امروز به قدری پيشرفت کرده است که تصور نمیشود يک دولت حتی مسلح به ابزارهای کنترل کننده شديد، قادر به پيشگيری از نشر اخبار و اطلاعات در بين مردم خود باشد.
آغاز مذاکره يا ارائه توضيحات؟
برای نمونه، در آستانه برگزاری نشست آلمان و پنج عضو دائمی شورای امنيت سازمان ملل در لندن برای تصميمگيری در باره نحوه گزارش پرونده هستهای ايران به شورای امنيت، رسانههای جمعی ايران از سفر علی لاريجانی رئيس شورای عالی امنيت ملی جمهوری اسلامی به لندن برای مذاکره با طرفهای اروپايی خبر دادند.
اين خبر بعدا از سوی حميد رضا آصفی سخنگوی وزارت خارجه تکذيب شد، اما وی تاکيد کرد که هياتی به سرپرستی جواد وعيدی معاون لاريجانی رهسپار بروکسل خواهد شد تا مذاکره با سه کشور اروپايی را از سرگيرد.
در پی اين خبر، مطبوعات و ساير رسانههای ايران، از "آغاز دور جديد مذاکرات ايران و اروپا" خبر دادند. انتشار اين خبر در حالی صورت گرفت که مقامهای اروپايی اعلام کردند که هيات ايرانی به درخواست خود خواستار برگزاری نشست با طرفهای اروپايی به منظور ارائه توضيحاتی شده است.
از همين رو، پس از نشست بروکسل اروپايیها اعلام کردند که در اين نشست مذاکرهای صورت نگرفته و طرف اروپايی به شنيدن اظهارات هيات ايرانی و انتقال آن به وزيران خارجه سه کشور بزرگ عضو اتحاديه اکتفا کرده است.
از بسيار مثبت تا بن بست
از سوی ديگر، جواد وعيدی رئيس هيات ايرانی در پايان ديدارش با مقامهای اروپايی در گفتگو با خبرنگاران، نتيجه نشست بروکسل را "بسيار مثبت" دانست و اين تصور را پديد آورد که ايران و اروپا برای حل بحران هستهای جمهوری اسلامی گامی در جهت نزديکی به هم برداشتهاند.
اما پس از سخنان وعيدی، يک مقام بريتانيايی تاکيد کرد که هيات ايرانی هيچ چيز تازهای در نشست بروکسل مطرح نکرده و فيليپ دوست بلازی وزير خارجه فرانسه نيز از بنبست مذاکرات و لزوم ارجاع پرونده ايران به شورای امنيت سخن گفت.
متعاقب اين تحولات، وزيران خارجه پنج عضو دائم شورای امنيت سازمان ملل به همراه آلمان در نشست مشترک خود در لندن بر سر گزارش دادن پرونده هستهای ايران به شورای امنيت در جريان اجلاس فوقالعاده شورای حکام آژانس بينالمللی انرژی هستهای در پايان هفته جاری توافق کردند با تاکيد بر اين نکته که شورای امنيت تا اجلاس عادی شورای حکام در اوايل مارس آينده به اقدام خاصی عليه ايران دست نزند.
ماموريت دشوار و مشکل اعتبار
اگر تناقض بين اظهارات رسمی مسئولان پرونده هستهای جمهوری اسلامی و رسانههای ايران با تحولات عينی مربوط به پرونده هستهای، به قصد موفق نشان دادن هيات مذاکره کننده ايرانی در ماموريت دشوارش برای حل بحران جاری صورت گيرد، نه فقط کمکی به اين هدف نمیکند، بلکه باعث بیاعتبار شدن اظهارات اعضای هيات مذاکره کننده در داخل و خارج ايران میشود.
برای اکثر ايرانيان روشن است که ادامه اصرار جمهوری اسلامی بر داشتن چرخه سوخت هستهای در کنار جلوگيری از ارسال پرونده ايران به شورای امنيت، ماموريتی بسيار دشوار است و شانس اندکی برای موفقيت دارد.
مهار خبرهای تلخ
اما هيات مذاکره کننده جديد ايران که با انتقاد از "ناکامی" و "عدم قاطعيت" هيات مذاکره کننده قبلی به سرپرستی حسن روحانی، جايگزين آن شد و وعده داد که خود میتواند با "ديپلماسی تهاجمی" بحران را به نفع ايران حل کند، هنوز حاضر به پذيرش دشواری ماموريت خود و ناکامیهايی که با آن مواجه شده است، نيست. اما برای نشان دادن اين موفقيت به جای تکيه بر واقعيات عينی، هدايت و کنترل اطلاع رسانی و پيشگيری از نشر خبرهای "تلخ" را برگزيده است.
به نظر نمیرسد اين نوع سياست اطلاع رسانی، سبب ترسيم چهرهای موفق از هيات مذاکره کننده ايرانی در جامعه ايران شود، حتی به عکس، پس از آگاهی مردم از تحولات عينی که در جامعه امروز امری گريزناپذير است، هيات مذاکره کننده و طراحان استراتژی آن در معرض انتقادهای تند قرار خواهند گرفت.