سود 'معافیت مالیاتی هنرمندان' در ایران به کدام جیب می‌رود؟

خبر تداوم معافیت مالیاتی فعالیت‌های فرهنگی، هنری، انتشاراتی و مطبوعاتی در لایحه بودجه سال ۹۹ توسط رئیس سازمان برنامه و بودجه طی روزهای گذشته واکنش‌های شدیدی را برانگیخت. به موجب این خبر، بند مربوط به معافیت پنجاه درصدی اصناف فرهنگی و هنری که پیش‌تر در پیش‌نویس لایحه بودجه سال آینده گنجانده شده بود توسط دولت حذف شده و اصناف یادشده کماکان صددرصد از مالیات معاف خواهند بود.

این خبر تحت عنوان "معافیت مالیاتی هنرمندان و سلبریتی‌ها" به سرعت شبکه‌های اجتماعی را در نوردید و خشم بسیاری را برانگیخت. اگرچه این معافیت از ابتدای دهه هشتاد تاکنون در حال اجرا بوده، در فضای اجتماعی ملتهب از اعتراضاتی که با افزایش یک‌شبه قیمت بنزین کلید خورد و در حالی که شعار دولت اصلاح سیستم مالیاتی کشور است،‌ معافیت کلی یک قشر خاص که (بخشی از آنها) درآمد قابل‌توجهی دارند به زعم بسیاری نمی‌تواند عادلانه باشد.

پیشینه معافیت مالیاتی هنرمندان و اصحاب فرهنگ

قانون مربوط به معافیت مالیاتی هنرمندان و اصحاب فرهنگ در بهمن سال ۱۳۸۱ به تصویب رسید. به موجب این قانون، درآمدهای ناشی از فعالیت‌ تحت مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد در حوزه فرهنگ و هنر و انتشارات و مطبوعات به طور کامل از مالیات معاف است.

مشکل اینجاست که این معافیت مالیاتی (که با توجیه حمایت از هنرمندان و تقویت عرصه فرهنگ به تصویب رسیده) گروهی بسیار متکثر با درآمدهایی به شدت متفاوت را در بر می‌گیرد: از کارکنان عادی این حوزه‌ها که اغلب با قراردادهای کوتاه‌مدت و نداشتن بیمه و سایر مشکلات صنفی دست به گریبان هستند گرفته تا ستارگان پولساز سینما و موسیقی، هنرمندان تجسمی پرطرفدار در حراجی‌های هنری، صاحبان انتشاراتی‌های پردرآمد کتب کنکور و موسسات متعدد مذهبی. همه این گروه بزرگ، سوای میزان درآمدی که دارند، تحت عنوان کلی کمک به خیر عمومی از طریق فعالیت‌های فرهنگی-هنری از پرداخت مالیات معاف هستند.

تا آن که امسال در پیش‌نویس اصلاح و ساماندهی معافیت‌های مالیاتی، سازمان امور مالیاتی پیشنهاد به حذف بند مربوطه از ماده ۷۹ پیش‌نویس و جایگزینی تخفیف ۵۰ درصدی به جای معافیت صددرصدی افراد شاغل در این حوزه‌ها داد. پس از واکنش‌ بخشی از دست‌اندرکاران این حوزه‌ها، عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد، در نامه‌ای به معاول اول و رئیس‌دفتر رئیس‌جمهور و وزیر امور اقتصاد و دارایی مخالفت خود با این بند را اعلام کرد که متعاقبا به دستور فوری مقامات مربوطه مبنی بر ادامه معافیت صددرصدی فعالان این حوزه ها از مالیات انجامید.

'باج دولت به هنرمندان'

محمدباقر نوبخت دلیل تصمیم دولت را حمایت همه‌جانبه از فعالیت‌های فرهنگی به منظور مقابله با "خطر تهاجم فرهنگی و توطئه‌های نفوذ و استحاله فرهنگی" عنوان کرد. اما بسیاری این تصمیم دولت را "باجی" تلقی کردند که بناست حمایت هنرمندان را برای دولت بخرد و در انتخابات آتی آن‌ها را همراه کند.

به ویژه این که خبر "دستور فوری" برای ادامه این معافیت، درست یک روز پس از انتشار نامه‌ جمعی از هنرمندان در اعتراض به کشتن معترضان در جریان اعتراض‌های اخیر منتشر شد. این نامه که با هشتگ #صدای‌_آبان۹۸ در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، به امضای تعداد قابل توجهی از هنرمندان از جمله اصغر فرهادی،‌ رخشان بنی‌اعتماد، کیهان کلهر،‌ ناصر نقوایی و بسیاری دیگر رسیده است.

بیشتر بخوانید:

در این نامه از کسانی که در طی اعتراضات هفته‌های اخیر کشته‌شده‌ و بعد به "بیگانگان" منتسب شده‌اند، یاد شده و در آن آمده: "با مردم چه می‌کنید؟ کدام روزن را برای شنیدن صدای مردم باز گذاشته‌اید؟ کدام تجمع اعتراضیِ مردم را تاب آورده‌اید؟ کدام حزب و تشکیلاتی که بتواند بیانگر خواست‌های مردم باشد را باقی گذاشته‌اید؟"

بسیاری از رسانه‌های مخالف دولت طی روزهای گذشته به شدت به امضا کنندگان این نامه حمله کرده، هم به حمایت آنها از "اغتشاشگران" تاختند و هم به مشارکت تعدادی از این هنرمندان در حمایت از حسن روحانی در انتخابات گذشته. به عنوان نمونه خبرگزاری فارس در ویدیویی تحت عنوان "حامیان «صدای آبان ۹۸» در انتخابات صدای چه کسی بودند؟" تصاویری از حضور هنرمندان در کارزار انتخاباتی حسن روحانی را منتشر کرد و آن‌ها را به خاطر انتخاب او به شدت سرزنش کرد.

اهالی فرهنگ و هنر چه می‌گویند؟

بسیاری از اهالی فرهنگ هم به خبر حمایت دولت از ادامه معافیت مالیاتی اهالی فرهنگ و هنر واکنش نشان دادند. از جمله بهمن دارالشفایی مترجم در توییتر نوشت اگرچه این معافیت شامل حال خودش هم می‌شود اما با طرح دولت مخالف است و معتقد است میزان مالیات افراد باید بر اساس درآمد باشد نه نوع شغل و صنف.

منیژه حکمت، تهیه‌کننده و کارگردان سینما نیز در یادداشتی انتقادی در حساب کاربری خود در اینستاگرام نوشت: "بخشودن مالیات هنرمندان اگر باج انتخاباتی به یکی از گروه‌های مرجع جامعه نباشد، مسلما نشانه سردرگمی و عدم شناخت از هدف و کارکرد مالیات است و اعلام آن در این زمان و در این شرایط وخیم اقتصادی، نهایت بدسلیقگی است."

او به علاوه به دولت بابت "یک کاسه کردن درآمدهای به‌شدت ناهمگون و حکم واحد بر آنان راندن" انتقاد کرد و آن را سبب "افزایش شکاف طبقاتی و فقیرتر شدن اقشار کم درآمد عرصه هنر" دانست.