فیلم فلسطینی نامزد اسکار: دیوار بلند حائل میان دو دلداده

فیلم سینمایی "عمر" به کارگردانی هانی ابو اسعد، سینماگر فلسطینی مقیم ناصره آخرین فیلم از منطقه خاورمیانه است که در محافل سینمایی توجه زیادی برانگیخته است.

فیلم "عمر" در آخرین دوره جشنواره سینمایی کن، مه ۲۰۱۳، جایزه ویژه هیئت داوران را در بخش "نوعی نگاه" از آن خود کرد. نمایش عمومی فیلم در فرانسه و برخی کشورهای اروپایی نیز با استقبال خوبی از جانب تماشاگران و همچنین منتقدان سینمایی روبرو شد.

پس از آن فیلم در چندین جشنواره بین‌المللی شرکت کرد و سرانجام در نیمه دسامبر سال ۲۰۱۳ جایزه "مهر زرین" را برای بهترین فیلم داستانی عربی در دهمین دوره جشنواره سینمایی دوبی برنده شد.

فیلم "عمر" پیام سیاسی خود را در لفافه یک درام عاشقانه عرضه کرده است. فیلم روایت سرگذشت یک کارگر جوان نانوا به نام عمر (با بازی آدم بکری) است که هر از گاهی با خوف و خطر و زیر رگبار گلوله از "دیوار امنیتی" عبور می‌کند و برای دیدن دختر محبوب خود به کرانه باختری می‌رود.

سرانجام عمر طی یک درگیری مسلحانه با ارتشیان اسرائیلی، دستگیر می‌شود و به زندان می‌افتد. با دستگیری او رؤیای زندگی او یعنی ازدواج با نامزدش نادیه نقش بر آب می‌شود.

عمر در بازداشتگاه برای همکاری با نیروهای امنیتی زیر فشار و شکنجه قرار می‌گیرد، و با این که از همکاری با پلیس اسرائيل تن می‌زند، شایعه همکاری او با دستگاه امنیتی بر سر زبان‌ها می‌افتد و فشار روحی سنگینی بر او وارد می‌سازد.

فیلم در سکانس‌های طنزآمیز و شاد اولیه، زندگی سرشار از عشق و امید جوانان را تصویر می‌کند، اما پس از آن فیلم لحنی تلخ و تیره به خود می‌گیرد و به زندگی عذاب‌آلود جوانان فلسطینی می‌پردازد که از سویی با سختی‌ها و تنگناهای زندگی روبرو هستند و از سوی دیگر فشار نیروهای اشغالگر را تحمل می‌کنند.

فیلم نشان می‌دهد که در سرزمین‌های اشغالی زندگی همراه با بهروزی و سربلندی برای جوانان فلسطینی بسیار دشوار است. آنها چه بسا مجبور می‌شوند برای نجات از تنگناهای زندگی به خدمت دستگاه امنیتی اسرائيل در آیند، آبرو و حیثیت خود را بر باد دهند، کینه و نفرت هموطنان خود را برانگیزند.

فیلم "اشغال" و تقسیم سرزمین را به عنوان پدیده‌ای تصویر می‌کند که پیامدهای روحی و روانی آن حتی از فشارهای مستقیم واقعی سنگین‌تر است. زن و مرد، پیر و جوان به یکسان از این واقعیت در رنج و عذاب هستند.

یک تولید خالص فلسطینی

فیلم سینمایی "عمر" به گفته سازندگان آن یک تولید خالص فلسطینی است، زیرا بیشتر بودجه آن (۹۵ درصد) از منابع فلسطینی تأمین شده و بقیه را جشنواره سینمایی دوبی پرداخته است.

بیشتر بازیگران فیلم از جمله آدم بکری در نقش عمر و لیم لوبانی در نقش نادیه جوانان فلسطینی هستند که برای اولین بار در برابر دوربین فیلمبرداری قرار گرفته و نقش‌های خود را با مهارت ایفا کرده‌‌اند.

فیلم طی هشت هفته در شهرهای ناصره و نابلس و بیسان فیلمبرداری شده است. عوامل فنی فیلم نیز همگی فلسطینی یا از عرب‌های اسرائیلی هستند.

هانی ابو اسعد به خبرگزاری "الجزیره" گفته است که هدف او نه ساختن یک فیلم سیاسی، بلکه پیش از هر چیز ساختن فیلمی عاشقانه در سرزمین‌های اشغالی بوده است. چنین فیلمی به گفته کارگردان، طبعا نمی‌تواند از سیاست دور باشد. او همچنین گفته است که ماجرایی شبیه داستان فیلم عمر در مناطق اشغالی روی داده است.

کارگردان فیلم در ماه مه گذشته در جریان جشنواره سینمایی کن به خبرگزاری آلمان گفته است که از زمان تولید فیلم پیشین او "اینک بهشت" وضعیت عمومی در سرزمین‌های اشغالی بدتر شده است.

به گفته هانی ابو اسعد در حال حاضر بیشتر جوانان مناطق اشغالی با یأس و افسردگی روبرو هستند و هیچ چشم‌انداز روشنی در پیش رو ندارند. او هم دولت اسرائیل و هم مقامات فلسطینی را در ایجاد این وضعیت ناگوار مسئول دانسته است.

نامزدی برای اسکار

آخرین موفقیت فیلم سینمایی "عمر" ورود آن به لیست پنج نامزد نهایی برای به دست آوردن اسکار بهترین فیلم به زبان غیرانگلیسی است. فیلم به عنوان نماینده "فلسطین" برای جایزه اسکار نامزد شده است.

فیلم "عمر" پنجمین فیلم سینمایی هانی ابو اسعد و دومین فیلم این کارگردان است که به لیست نهایی اسکار راه می‌یابد. پیش از این فیلم "اینک بهشت" محصول سال ۲۰۰۵ هم جایزه گلدن گلوب را از آن خود ساخت و هم به مرحله نهایی اسکار بهترین فیلم به زبان غیرانگلیسی راه یافت. اما فیلم موفق نشد در سال ۲۰۰۶ جایزه اسکار را دریافت کند.

به ویژه محافل بانفوذ یهودی با قبول فیلم "اینک بهشت" برای رقابت در جایزه اسکار مخالفت کردند. در آمریکا صدها هزار نفر علیه فیلم که محصول مشترک بریتانیا، آمریکا و فرانسه بود، امضا گردآوری کردند.

فیلم "اینک بهشت" به موضوعی بسیار حساس، یعنی شیوه گرایش جوانان فلسطینی به گروه‌های افراطی و جذب آنها به عملیات انتحاری پرداخته بود. از این رو هم از سوی محافل اسرائيلی و هم از جانب فلسطینی‌ها با انتقاد فراوان روبرو شد و جنجال فراوانی برانگیخت.

فیلم "اینک بهشت" در عین دفاع از "آرمان فلسطین" به شیوه مبارزه قهرآمیز نگاهی انتقادی داشت و بیهودگی این نوع مبارزه را نشان می‌داد. به نظر برخی از محافل یهودی فیلم به جای محکوم کردن عملیات انتحاری و کشتار بی‌گناهان، این نوع مبارزه را توجیه می‌کرد و همدردی با عاملان را برمی‌انگیخت.

با وجود این کارزار، فیلم "اینک بهشت" در اسرائیل به روی پرده رفت و با استقبال خوبی روبرو شد.

هانی ابو اسعد از ورود فیلم سینمایی "عمر" به لیست نامزدهای نهایی جایزه اسکار ابراز خوشوقتی کرد اما گفت که امید ندارد فیلم او جایزه را برنده شود.