کمتریل یا رد شیمیایی؛ واقعیت پشت این تئوری توطئه چیست؟

در صبح‌های آفتابی تابستان امسال کلمه کمتریل یا رد شیمیایی در فضای مجازی‌ ترند می‌شد. اما حقیقت پشت این تئوری توطئه چیست؟

به آسمان صاف آبی نگاه کنید. ممکن است رد سفید ابر مانندی ببینید که از پشت هواپیماها به‌جا می‌ماند.

این خط‌های سفید بیشتر از آب تشکیل‌ شده‌اند و به آن‌ها رد بخار یا  کانتریل گفته می‌شود اما به‌تازگی تعداد زیادی از مردم به‌ اشتباه فکر می‌کنند رازی پر از شرارت در این رد بخارآب نهفته است.

بعضی فکر می‌کنند نیروهای پلیدی بنا به دلایلی که چندان مشخص و یکسان نیست، با اسپری کردن مواد شیمیایی – که به آن کمتریل یا رد شیمیایی میگویند- قصد کم کردن جمعیت جهان را دارند.

موج جدید تئوری‌های توطئه به دنبال همه‌گیری ویروس کرونا، رسیدن فصل تابستان، مسافرت‌های تابستانی و آسمان آبی که در آن رد سفید هواپیماها بیشتر دیده می‌شود باعث شده است نظریه کمتریل، بار دیگر از طریق اینفلوئنسرهای پرمخاطب فضای مجازی تبلیغ شود.

رد بخارآب یا کانتریل چیست؟

رد بخارآب یا کانتریل زمانی تشکیل می‌شود که بخارآب و ذرات جامد بسیار ریز حاصل از سوختن سوخت هواپیما به شکل کریستال‌های یخ منجمد می‌شوند. وقتی رطوبت هوا کم باشد این کریستال‌ها از بین می‌روند اما در رطوبت زیاد، این ذرات کریستالی در هوا باقی می‌مانند و رد قابل‌ مشاهده‌ای از بخارآب کریستال شده در دامنه وسیعی در آسمان تشکیل می‌دهند.

تفاوت موجود در میزان رطوبت هوا دلیل اصلی این است که بعضی هواپیماها از خود رد به‌جا می‌گذارند و بعضی نه.

 آیدان مک گیون یکی از متخصصان اداره هواشناسی بریتانیا می‌گوید رطوبت بالا در هوا یعنی رد به‌جامانده از هواپیما می‌تواند برای مدت‌ زمان طولانی در هوا باقی بماند و به‌ تدریج به لایه‌ نازکی شبیه ابرهای سیروس تبدیل شود. ابرهای سیروس کوتاه، جدا از هم و شبیه مو هستند و در مناطق بالای جو دیده می‌شوند. خیلی بعید است که مواد شیمیایی که معتقدان تئوری کمتریل ادعا می‌کنند از چنان ارتفاعی بتوانند به سطح زمین برسند.

طرفداران تئوری کمتریل اعتقاد دارند کمتریل هایی که در اول صبح در هوا ایجاد می‌شوند در واقع دلیل اصلی ابری هستند که در ادامه روز در آسمان شکل می‌گیرد. اما در واقع این مسئله را می‌تواند با کمک فرآیند طبیعی همرفت توضیح داد. سازمان هواشناسی توضیح می‌دهد که وقتی سطح زمین با تابش خوشید گرم می‌شود، باعث بالا رفتن هوای گرم می‌شود و بعد این هوای گرم در ادامه روز و ساعت‌های بعدی تبدیل به ابر می‌شود.

تئوری توطئه کمتریل چطور شروع شد؟

این ایده که دولت‌ها و یا نیروهایی شوم به شکلی برنامه‌ریزی‌شده با هواپیماهای مسافربری مواد شیمیایی را اسپری می‌کنند از اواخر دهه ۹۰ شروع شد.

معتقدان به این فرضیه در سال‌های اول ادعا می‌کردند مواد اسپری شده حاوی فلزات سمی مانند باریوم هستند که باعث آرام و فرمان‌بردار شدن مردم و کم شدن جمعیت می‌شود.

اما این تئوری در طول زمان دچار تغییراتی شد به‌ در حال حاضر شاخه‌های مختلفی پیداکرده است.

در سال‌های اخیر هواداران این تئوری آن را به زمینه‌های دیگری هم بسط داده‌اند. بعضی ادعا کرده‌اند رد بخار منجمد برای گسترش ویروس کرونا، پراکندن واکسن، کنترل ذهن انسان‌ها، کم کردن جمعیت جهان و یا برای ایجاد نظم نوینی در جهان استفاده می‌شود.

امسال این ادعاهای غلط با سرعت در حال پخش شدن بودند که یکی از خیریه‌های حقیقت‌یاب به نام فول فکت از اوایل ماه آوریل در بهار تا به‌حال ۱۰ مورد اطلاعات غلط در این مورد اعلام کرده است.

اینفلوئنسرهای طرفدار کمتریل در شبکه‌های مجازی مانند فیس بوک به‌شدت فعال هستند و هرروز درباره آنچه در آسمان ردیابی کرده‌اند و میگویند از هواپیماها به هوا اسپری شده بحث و تبادل‌نظر می‌کنند. بعضی از آن‌ها توصیه می‌کنند اگر یک‌ کاسه سرکه سفید بیرون خانه بگذارید، آسمان از کمتریل هایی که در آن پخش‌شده، پاک می‌شود.

در گروه‌های مجازی طرفداران کمتریل، معمولاً مطالبی در مخالفت با واکسن هم دیده می‌شود. همین‌طور پست‌هایی فراوانی می‌بینید که تغییرات اقلیمی را انکار می‌کنند. همه این‌ها ریشه در موج تئوری‌های توطئه که در دوران همه‌گیری کرونا اوج گرفت و همین‌طور تفکرات گروه‌های کیو آنون که در دوران ریاست جمهوری ترامپ فعال بودند دارند.

طرفداری از تئوری کمتریل یک پدیده جهانی است و طرفداران آن در بریتانیا، اروپا، استرالیا و قاره آمریکا و تقریباً هرجایی که هواپیماهای مسافری و نظامی پرواز می‌کنند وجود دارند. چند سلبریتی و اینفلوئنسر مشهور هم از حامیان آن هستند.

حقیقت چیست؟

مانند بسیاری از تئوری‌های توطئه که زمان طولانی رایج بوده‌اند، کمتریل هم کاملاً بی‌ارتباط به واقعیت نیست.

در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، سال‌ها پیش از آنکه تئوری پردازان کمتریل به دنیا آمده باشند، بخش زیادی از بریتانیا طی یک عملیات سری نظامی که می‌خواست جنگ‌های میکروبی را آزمایش کند، با مواد شیمیایی از آسمان اسپری شد. در دهه ۱۹۵۰ در ایالات‌متحده آمریکا، سانفرانسیسکو با مواد شیمیایی اسپری شد تا از اثر سلاح‌های بیو شیمیایی در مناطق پرجمعیت جلوگیری شود.

طرفداران تئوری کمتریل با استناد به این‌گونه عملیات سری از نظریه خود دفاع می‌کنند. اما ادعاهای آن‌ها بسیار فراتر از مواردی که به آن استناد می‌کنند می‌رود چون آن‌ها می‌گویند سم‌پاشی امروزی عملیاتی است که تقریباً هرروز، به‌طور مداوم و آن‌هم به شکلی این‌قدر واضح و آشکار انجام می‌شود و ما هرروز داریم با تن‌ها، مواد شیمیایی خطرناک و به دلایلی که در حال تغییر است سم‌پاشی می‌شویم.

طرفداران کمتریل مانند دیگر تئوری پردازان توطئه از اخبار تغذیه می‌شوند و از آن استفاده می‌کنند تا نظریه خود را پیش ببرند. به‌ عنوان‌ مثال این‌ پیغامی است که آن‌ها به دنبال موج گرمای اخیر در بریتانیا پست کردند:

در جواب به بخش آب‌وهوای بی‌بی‌سی:

«روز یکشنبه دولت به تعدادی هواپیما مجوز اسپری کردن مواد شیمیایی را داد. این مواد می‌توانند نور خورشید را برای ۴۸ ساعت در خود ذخیره کنند تا سازمان هواشناسی اعلام کند این افزایش هوا بی‌سابقه بوده و رکورد گرمای کشور را شکسته است. درنتیجه دولت بتواند سیاست‌های تغییرات اقلیمی‌اش که حقوق عمومی و آزادی‌های فردی را در آینده محدود خواهد کرد، پیش ببرد.»

 هیچ سند و دلیل معتبری که ادعای این توئیت را ثابت کند وجود ندارد و در ضمن هیچ اشاره‌ای به گرمای بی‌سابقه‌ای که هم‌زمان در اروپا وجود داشت هم نمی‌کند.

سازمان خلبان‌های خطوط پرواز بریتانیا (بالپا) به بی‌بی‌سی گفت از ادعاهای این تئوری پردازان کمتریل مطلع است اما هیچ مدرک برای ثابت کردن آن وجود ندارد.

این سازمان می‌گوید: «ادعاهای غلط این تئوری‌ها ما را از توجه به آنچه واقعاً اهمیت دارد و جنبه‌های علمی که واقعاً نیاز به تحقیق و مطالعه دارند، منحرف می‌کنند.»

نگرانی‌هایی وجود دارد که جت‌هایی که در ارتفاعات بسیار بالا پرواز می‌کنند ممکن است به‌نوعی در تغییرات اقلیمی در درازمدت تأثیر داشته باشند. اما نه به خاطر مواد شیمیایی سری که به نظر عده‌ای پخش می‌کنند بلکه به دلیل همان رد بخارآب منجمدی که از خود به‌جا می‌گذارند و درنتیجه فرآیندی که به آن فشار انعکاسی گفته می‌شود.

سازمان بالپا به بی‌بی‌سی گفت در حال پیش بردن کارزاری است تا تحقیقات علمی جامعی، به شکل آزمایشی برای بررسی تأثیر پرواز هواپیماها بر آلودگی هوا انجام شوند. این مطالعه نه‌ فقط شامل دی‌اکسید کربن بلکه در مورد تأثیری است که رد بخار یا همان کانتریل هواپیماها می‌تواند در تغییرات آب‌وهوا داشته باشد.