مبارزه پستانداران برای بقا در مجموعه جدید دیوید اتنبرو

روباه‌های قطبی به خاطر کمبود غذا در نتیجه گرم‌تر شدن آب و هوا به همخواری روی آورده‌اند.

این یکی از رفتارهایی است که قبلا دیده نشده بود و در جدیدترین مجموعه تلویزیونی سر دیوید آتنبرو در مورد حیات جانوران با عنوان « پستانداران» ثبت شده است.

موضوع این مجموعه بر چگونگی سازگاری این حیوانات با دنیایی تمرکز دارد که پستاندار چیره بر جهان – یعنی انسان – به سرعت در حال تغییر آن است.

در این مجموعه سمورهایی را می‌بینیم که از جاده‌های شلوغ سنگاپور می‌گذرند و لمورهایی که به درختان مسواک چسبیده‌اند تا در گرمای زیاد، خود را خنک نگه دارند.

برای تماشاگر، «پستانداران» شامل صحنه‌هایی چالش برانگیز است اما درعین حال، نبوغ باورنکردنی موفق‌ترین حیوانات جهان در بقای خود را نیز نشان می‌دهد.

در قسمت پایانی این مجموعه شش قسمتی، سر دیوید می‌گوید: «اگر تصمیم‌های درستی بگیریم، می‌توانیم آینده را نه فقط برای همه پستانداران، بلکه برای کل حیات روی زمین حفظ کنیم.»

این مجموعه ۲۰ سال پس از پخش مجموعه قبلی در مورد زندگی پستانداران ساخته شده است و در این مدت، فناوری تهیه فیلم‌های مربوط به طبیعت پیشرفت قابل توجهی کرده است و به واحد تاریخ طبیعی بی‌بی‌سی و همکاران آن امکان می‌دهد صحنه‌هایی را ثبت کنند که قبلا تصور نمی‌کردند امکانپذیر باشد.

قسمت آغاز مجموعه کاملا در تاریکی فیلمبرداری شده و نشان می‌دهد که چگونه یک پلنگ آفریقایی از بینایی ویژه خود برای شکار میمون‌هایی استفاده می‌کند که در خواب شبانه هستند.

اسکات الکساندر، تهیه کننده مجموعه گفته است که «توانایی دوربین‌های حرارتی اکنون حیرت آور است و این دوربین‌ها به شما امکان می‌دهد جزئیات را بهتر ببینید. مثلا می‌توانید در تاریکی موی پوست یا حتی سبیل حیوانات را تشخیص دهید؛ در واقع فناوری جدید دنیای تازه‌ای را به روی ما گشوده است.»

تیم تولید برای گرفتن برخی از سکانس‌ها تلاش زیادی کرده است.

برای قسمت چهارم، با عنوان «سرما» سرپناه‌های متحرک ویژه‌ای طراحی شده بود به نحوی که خدمه دوربین توانستند برای روزهای متمادی روی یخ در منطقه اسوالبارد نروژ یک خرس قطبی را دنبال کنند.

در نتیجه تیم توانست از یک خرس قطبی در حال شکار گوزن شمالی روی خشکی فیلم بگیرد. تصور می‌شود خرس قطبی به خاطر دشوار شدن شکار فوک‌ها به دلیل گرمایش زمین به شکار حیوانات روی خشکی روی آورده است.

پروفسور جان ویتمن، استاد دانشگاه اولد دومینیون و پژوهشگر متخصص خرس‌های قطبی که توصیه‌هایی را در مورد تهیه این مجموعه در اختیار تهیه‌کنندگان قرار داد در این مورد گفته است که شکار گوزن «نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری خرس‌های قطبی برای جایگزین کردن شکار پستانداران زمینی به جای فرصت‌ از دست رفته شکار طعمه‌های دریایی است.»

او در عین حال اضافه کرده است که «تحقیقات نشان داده است که این نوع شکار از نظر تامین کالری مورد نیاز خرس قطبی جایگزین کاملی برای شکار دریایی نیست؛ بنابراین، مهم‌ترین اقدامی که می‌توان برای حفاظت از گونه‌های خرس‌ قطبی انجام داد، اقدام برای توقف تغییرات اقلیمی است.»

در دو دهه‌ای که از ساخت مجموعه قبلی می‌گذرد، آنچه که چشمگیر است، گسترش تاثیر فعالیت انسان بر محیط زیست است.

از سال ۲۰۰۰ تا کنون نزدیک به ۱ میلیون و نهصد هزار کیلومتر مربع زیستگاه جانوری از بین رفته است، یعنی مساحتی تقریبا هشت برابر وسعت بریتانیا. مهمترین دلیل این میزان تخریب زیستگاه طبیعی، تولید بیشتر مواد غذایی برای انسان بوده است.

آتنبرو در قسمت دوم این مجموعه به نام «حیات وحش جدید» به ما هشدار می‌دهد که «امروزه تقریبا نیمی از کل زمین‌های قابل زیست جانوری در جهان به کشاورزی اختصاص یافته و مثلا در سراسر جنوب شرق آسیا، مزارع وسیع روغن نخل جایگزین جنگل‌های بکر شده است.»

نابودی جنگل‌ها به این معنی است که منابع غذایی لازم برای حیات وحش محلی مانند ماکاک‌های دم خوکی رو به کاهش گذاشته است.

با وجود همه اینها، این بخش حاوی داستان چشمگیری از تلاش ماکاک‌ها برای بقاست. در این فیلم، یک خانواده ماکاک‌ها را می‌بینیم که برای گرفتن موش‌ وارد مزارع روغن نخل می‌شوند.

لیدیا بینز، تهیه‌کننده این قسمت به بخش خبری بی‌بی‌سی گفت: «این ماکاک‌های دم خوکی عمدتا گیاهخوار بودند اما در حال تبدیل شدن به جانوران گوشتخوار هستند.»

او افزود: «حیوانات باید مطابق زمان خود را با شرایط تطبیق دهند و این اساسا شامل تکامل در عمل است. به نظرم، اگر داروین اینجا بود، مجذوب این نوع تکامل می‌شد.»

اما همه پستانداران چنین موفق نبوده‌اند.

در یک قسمت از این مجموعه می‌بینیم که افزایش دما در قطب شمال منجر به تاخیر در یخ زدن دریا در اواخر سال شده است و بدون یخ دریا، خرس‌های قطبی و روباه‌های قطبی نمی‌توانند شکار کنند.

در این فیلم، انتظار یک روباه برای شکار بیش از اندازه به طول می‌انجامد به نحوی که فیلمبرداران گمان می‌کنند او از گرسنگی مرده است، گرسنگی روباه‌های دیگر را وادار به خوردن لاشه او می‌کند.

در صحنه تکان‌دهنده دیگری، بچه میمون‌های زوزه‌کش یتیم می‌شوند زیرا والدینشان سیم‌های برق را با شاخه‌های درخت اشتباه می‌گیرند و کشته می‌شوند.

فیلمبرداری از حیوانات در این شرایط هرچند دلخراش بود اما امکان پیشرفت‌های علمی را نیز به همراه داشت.

دکتر کریستین کوپر، استاد فیزیولوژی جانوری در دانشگاه کرتین در پرت در تهیه قسمت سوم این مجموعه برای کمک به ردیابی اکیدنا با واحد تاریخ طبیعی بی‌بی‌سی همکاری کرد.

بعد از نصب فرستنده‌هایی روی این حیوانات برای این قسمت، صدای آنها که زیر زمین همدیگر را صدا می زدند برای اولین بار شنیده و ضبط شد.

این کشف به انتشار یک مقاله علمی جدید از دکتر کوپر و تیمش منجر شد. او می‌گوید اگر بخواهیم از گونه‌های جانوری حفاظت کنیم، این نوع تحقیق حیاتی است.

او در توضیح می‌افزاید: «اگر ما درک کنیم که حیوانات چگونه کار می‌کنند و چگونه همه نیازهای خود را برآورده می‌کنند، آنگاه می‌توانیم درک کنیم که چگونه ممکن است بتوانند نسبت به دنیای در حال تغییر واکنش نشان دهند. درچنین صورتی خواهیم توانست اقداماتی را برای حفظ گونه‌های جانوری انجام دهیم.»

این سریال به برخی از پستانداران فیلمبرداری شده در مجموعه اول بازمی‌گردد تا ببیند اقدامات انسان چگونه به زنده ماندن آنها کمک کرده است.

نهنگ آبی‌رنگ در آن زمان به شدت در خطر انقراض بود اما ممنوعیت صید نهنگ باعث افزایش جمعیت این پستاندار دریایی شد.

مجموعه «پستانداران» به بررسی این موضوع می‌پردازد که این نهنگ‌ها حالا چگونه با خطر ناشی از ترافیک دریایی کشتیرانی مواجه هستند و در عین حال، تلاش پژوهشگران برای ردیابی آنها به اتخاذ تدابیر ایمنی مانند الزام کشتی‌ها به کاهش سرعت در مناطق خاص کمک کرده است.

اسکات الکساندر می‌گوید این نمونه نشان می‌دهد که چگونه می‌توانیم با پستانداران برای کمک به یکدیگر همکاری کنیم.

او می‌افزاید: «فکر می‌کنم پیام [این مجموعه] برای من این است که سیاره ما مهم است پس بیایید هر کاری که می‌توانیم برای محافظت از سیاره خود انجام دهیم، در کنار این حیوانات زندگی کنیم و در تنوع باورنکردنی حیات روی زمین شریک باشیم.»