کشور آفریقایی کوچکی که بالاترین نرخ خودکشی را در جهان دارد

این گزارش درباره خودکشی است. اگر به خودکشی فکر می‌کنید، در ایران با اورژانس اجتماعی با شماره تلفن ۱۲۳ تماس بگیرید؛ در افغانستان با شماره ۱۱۹، در بریتانیا با خیریه سماریتن ۱۱۶۱۲۳ و در آمریکا و کانادا ۹۱۱.

هشدار: این مقاله حاوی مطالبی است که ممکن است آزاردهنده باشد.

از جاده اصلی تا خانه ماتلوهانگ ملوی ۷۹ ساله مسیری پرشیب از میان کوه‌هایی می‌گذرد که لسوتو را تبدیل به یکی از مرتفع‌ترین کشورهای جهان کرده است.

این زن که ده فرزند دارد، مرا به خانه پاکیزه‌اش دعوت می‌کند و عکس‌هایی از خانواده بزرگش را نشانم می‌دهد. من اینجا هستم تا به طور خاص درباره یکی از بچه‌هایش صحبت کنم - پسر اولش، تلوهانگ.

او در ۳۸ سالگی، به خیل آماری تلخ پیوست. لسوتو، قلمرو پادشاهی در آسمان، بالاترین نرخ خودکشی را در جهان دارد.

خانم ملوی می‌گوید: «تلوهانگ پسر خوبی بود. درباره مشکلات روانی‌اش با من صحبت کرده بود.»

«حتی روزی که خودکشی کرد هم پیش من آمد و گفت: مادر، روزی به تو خبر می‌دهند که من خودم را کشته‌ام.»

«مرگ او خیلی مرا آزار داد. کاش بیشتر برایم توضیح می‌داد چه چیزی روانش را آزار می‌دهد. نگران بود که اگر به دیگران بگوید او را آدم ضعیفی تصور کنند که از پس مشکلاتش بر نمی‌آید.»

به گفته سازمان بهداشت جهانی، هر سال از هر ۱۰۰ هزار نفر از جمعیت لسوتو ۸۷.۵ نفر خودکشی می‌کنند.

در مقام مقایسه این آمار بیش از دو برابر آمار خودکشی در کشور بعدی در فهرست، یعنی گویان، در آمریکای جنوبی است که آمارش بیش از ۴۰ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر است.

این میزان نزدیک به ۱۰ برابر میانگین جهانی است که ۹ خودکشی در هر ۱۰۰ هزار نفر است.

این آماری است که سازمان‌های غیردولتی – از قبیل «به لسوتو کمک کنید» - قصد دارند آن را از راه مجهز کردن جوانان به مهارت‌هایی برای مدیریت سلامت روان‌، تغییر دهند.

در شهر هلوتسه، که با خودرو دو ساعت از ماسرو، پایتخت کشور فاصله دارد، در یکی از جلسات منظم گروه‌درمانی زنان جوان شرکت می‌کنم که لینیو رافوکا مددکاری اجتماعی مدیریتش می‌کند.

پیشنس، ۲۴ ساله، به گروه می‌گوید: «مردم فکر می‌کنند که این کار خلاف اصول آفریقایی‌ها، تجربه‌های فرهنگی ما، خلاف معنویت مردمان آفریقا، و به طور کلی خلاف اصول جامعه است.»

«ولی ما هم داریم از واقعیتی که رخ می‌دهد فرار می‌کنیم. من از این زاویه نگاه می‌کنم که سه نفر از دوستانم خودکشی کرده‌اند. خودم هم شخصاً دست به خودکشی زده‌ام.»

مردم هرگز به فکر خودکشی در لسوتو نبوده‌اند

این‌جا همه فکر خودکشی از ذهن‌شان گذشته یا کسی را می‌شناسند که با خودکشی جان‌ باخته است.

نتسوآکی سی و پنج ساله وقتی ماجرای تجاوز به خودش را در بیمارستان نقل می‌‌کند منقلب می‌شود.

«دکتر به من گفت من زیادی جذابم. اسلحه کشید و گفت می‌خواهد از من لذت ببرد و اگر تن ندهم مرا خواهد کشت.»

«هر بار که صحبت از خودکشی می‌شود، فکر می‌کنم که این تنها راه حل است. نمی‌توانستم این کار را بکنم، توانش را نداشتم. تنها چیزی که مرا به ادامه دادن وا می‌داشت یا زنده نگه می‌داشت، چهره برادرانم بود. آن‌ها فکر می‌کنند من قوی‌ام، در حالیکه من ضعیفم.»

افراد گروه به او اطمینان می‌دهند که او به خاطر بازگو کردن همین احساساتش فردی قوی است.

با تمام شدن جلسه، همه زنان با هم گپ می‌زنند. آنها لبخند به لب دارند و می‌گویند با بازگو کردن ماجراهایشان احساس بهتری دارند.

علت خودکشی افراد خیلی اوقات پیچیده است و به سادگی نمی‌توان روی یک علت واحد انگشت گذاشت. به رغم این‌ها، خانم رافوکا می‌گوید که الگویی را می‌بیند که توضیح می‌دهد چرا لسوتو به طور خاص این نرخ بالای خودکشی را دارد.

«بیشتر اوقات این افراد شرایطی مثل تجاوز، بیکاری، یا از دست دادن بر اثر مرگ را تجربه کرده‌اند. آنها دچار سوءمصرف مواد مخدر و الکل می‌شوند.»

طبق آمار «بررسی جمعیت جهان» در سال ۲۰۲۲ حدود ۸۶ درصد از زنان لسوتو خشونت‌ مبتنی بر جنسیت را تجربه کرده‌اند.

در عین حال،‌ بانک جهانی می‌گوید که دو نفر از هر پنج جوان، نه شاغل هستند و نه مشغول به تحصیل.

خانم رافوکا در ادامه می‌گوید: «خانواده‌ها، دوستان یا هرکسی که به نوعی با آن‌ها رابطه دارد، به اندازه کافی آن‌ها را حمایت نمی‌کنند.»

این چیزی است که در لسوتو زیاد می‌شنوید. مردم گه‌گاه می‌گویند راحت نیستند که درباره سلامت روان‌شان حرف بزنند. آنها نگران قضاوت دیگران هستند.

یک روز غروب در میخانه‌ای در هلوتسه نشسته‌ام. مشتریان مرد آبجوی محلی می‌نوشند و ضمن تماشای فوتبال پای تلویزیون از سیاست گپ می‌زنند. بحث را به سمت سلامت روان می‌برم.

خوسی امپیتی به من می‌گوید: «ما درباره‌اش حرف می‌زنیم. می‌گوییم بیایید درد دل کنیم.»

او می‌گوید عده‌ای می‌ترسند که اگر مشکلات‌شان را بیش از حد افشا کنند، پشت سرشان حرف خواهند زد. اما با وجود این، اوضاع دارد بهتر می‌شود.

«ما در جمع [دوستان] هوای همدیگر را داریم. اگر مشکلی داشته باشم به جمع می‌گویم و از همدیگر حمایت می‌کنیم.»

اما وقتی مردم دنبال کمک می‌روند با یک نظام سلامت عمومی مواجه می‌شوند که با مشکلات دست و پنجه نرم می‌کند.

سال گذشته، بازرس ناظر بر حقوق عمومی جامعه، از تنها واحد روان‌پزشکی کشورانتقاد کرد، زیرا از سال ۲۰۱۷ حتی یک روان‌پزشک نداشته است.

او همچنین به سوء‌ استفاده‌های جدی اشاره کرد، از جمله «شرایط زندگی که ناقض حقوق انسانی است.»

پیش‌تر هیچ سیاست ملی برای مدیریت بحران سلامت روان وجود نداشت، هرچند که دولت جدید - که در اکتبر ۲۰۲۲ انتخاب شده است - می‌گوید که در حال حاضر در حال تهیه پیش‌نویس چنین سیاستی است.

موخوتو ماخالانیانه، نماینده مجلس، که رئیس کمیته‌ای پارلمانی برای رسیدگی به مسایل روانی است اذعان می‌کند که «مشکلات روانی همه‌گیر شده است.»

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: «در پی این هستیم که فعالیت‌های حمایتی را تقویت کنیم، از مدرسه ابتدایی تا دبیرستان و جاهایی که جوان‌ها در آن جمع می‌شوند مثل مسابقات فوتبال. این سیاست همچنین به طور خاص به مسائل درمانی پرداخته و به افراد آسیب‌دیده اجازه می‌دهد تا به دوره‌های بازپروری دسترسی پیدا کنند.»

او همچنین می‌گوید که لسوتو می‌تواند از نبردش در برابر اچ‌آی‌وی/ایدز درس بیاموزد.

در سال ۲۰۱۶، لسوتو اولین کشوری بود که راهبرد «آزمایش و درمان» را اجرایی کرد به این معنا که مردم به محض اینکه بیماری‌شان تشخیص داده شود، می‌توانند درمان را آغاز کنند. نرخ ابتلا از آن پس به شدت کاهش یافته است.

«تجربه‌ای که داشتیم این بود که صحبت کردن مستقیم و شفاف، بدون سرزنش یا انتقاد از آن‌ها به خاطر شرایط‌شان، به تغییر وضعیت کمک کرده است.»

آن بالا در کوهستان، خانم ملوی برای سر زدن به آرمگاه تلوهانگ مسیر کوتاهی را پیاده طی می‌کند.

آرامگاه ابدی او قطعه‌ای با چشم‌اندازی فوق‌العاده است که جویبارها، فضاهای سبز و خانه‌های کوچک متعددی دارد.

خانم ملوی یکی از افراد بسیاری است که در لسوتو زندگی می‌کنند و سوگوار کسی هستند که با خودکشی از دنیا رفته است.

به منظره که نگاه می‌کنیم، او به ما می‌گوید که برای کسانی که خود را در وضعیت مشابه پسرش می‌بینند، پیامی دارد.

«به مردم می‌گویم که خودکشی هیچ وقت راه حل مسئله نیست. کاری که باید بکنید این است که با اطرافیان‌تان حرف بزنید تا بتوانند کمک‌تان کنند.»

اگر شما هم تجربه مسایل نقل شده در این گزارش را دارید یا دچار اضطراب و ناامیدی هستید و نیاز به کمک دارید، می‌توانید با یک متخصص بهداشت یا سازمانی که خدمات حمایتی ارائه می‌کند، صحبت کنید.

در بریتانیا کمک از طریق خط کمک بی‌بی‌سی (BBC Action Line) در دسترس است. جزئیات کمک‌های موجود در بسیاری از کشورها را می‌توانید در وب‌سایت بی‌فرندرز ورلدواید (Befrienders Worldwide) پیدا کرد.