جرمی بوئن: ترامپ با وجود همه خط‌ و نشان‌ها، گزینه‌ای بهتر از مذاکره با ایران ندارد

اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ایران و چشم‌انداز دستیابی به یک توافق از راه مذاکره را باید جدی گرفت، چرا که او در هر حال رئیس‌جمهور آمریکا است.

او در نشست ناتو در ترکیه گفت: «دیگر نمی‌خواهم با آن‌ها سروکار داشته باشم؛ آن‌ها آدم‌های پستی هستند. می‌دانید پست یعنی چه؟ آن‌ها پست هستند. آدم‌های بیماری هستند. کسانی آن‌ها را رهبری می‌کنند که بیمارند. و آدم‌هایی بی‌رحم، خشن و خطرناک‌اند.»

«و اگر سلاح هسته‌ای داشتند، از آن استفاده می‌کردند. از نظر من، کار تمام شده است.»

اما آیا این آخرین حرف او درباره ایران است؟ قطعا خیر. او همچنان به اظهار نظرهای پی‌درپی درباره جنگ و تفاهم‌نامه‌ای که مبنای مذاکرات است، ادامه می‌دهد. سخنان او میان ادعای پیروزی، تهدید به نابودی تمدن ایران و حمایت از مذاکرات در نوسان بوده است.

بعدتر، او تهدیدهای اخیر خود را تشدید کرد و گفت آمریکا «احتمالا امشب دوباره و شدیدتر به آن‌ها حمله خواهد کرد» و افزود: «یک هشدار کوچک به آن‌ها دادم. امشب دوباره محکم به آن‌ها ضربه خواهیم زد.»

هیچ تردیدی درباره توانایی آمریکا برای وارد کردن خسارت‌های سنگین به ایران وجود ندارد. اما چیزی که تاکنون نتوانسته انجام دهد، شکستن اراده حکومت ایران برای کنار گذاشتن خواسته‌های بنیادینش بوده است که مهم‌ترین آن کنترل کشتیرانی در تنگه هرمز است.

در میان تازه‌ترین حملات لفظی او، در عین حال نشانه‌ای از پذیرش ادامه مذاکرات نیز دیده می‌شد. این مذاکرات هم‌زمان با برگزاری مراسم سوگواری و تشییع علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در ایران متوقف شده‌اند. او در نخستین روز جنگ در ۲۸ فوریه در حمله اسرائیل و آمریکا کشته شد.

از آقای ترامپ سوال شد که آیا تبادل حملات میان آمریکا و ایران - و به تبع آن برخی متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس - به معنای پایان مذاکرات است.

او با اشاره به مذاکره‌کنندگان ارشد خود، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، گفت: «برای من مهم نیست، آن‌ها می‌توانند گفتگو کنند. اما فکر می‌کنم دارند وقتشان را تلف می‌کنند.»

او سپس درباره حکومت ایران گفت: «آن‌ها یک مشت آدم دروغگو هستند.»

می‌توان این سخنان را نوعی اعتراف دیگر از سوی رئیس‌جمهور آمریکا دانست؛ اینکه با وجود همه خط و نشان کشیدن‌هایش، گزینه‌ای بهتر از مذاکره در اختیار ندارد. آمریکا و اسرائیل تلاش کردند حکومت ایران را سرنگون کنند، اما ناکام ماندند.

با این حال، روند مذاکرات شکننده است. یکی از منابع نزدیک به میانجی‌هایی که برای پیشبرد گفت‌وگوها تلاش می‌کنند، تحولات اخیر را «بی‌تردید یک عقبگرد» توصیف کرد و گفت که فضای مذاکرات «بسیار پرتنش» است.

این در زبان دیپلماتیک یعنی رویدادهای چند روز گذشته فضای بسیار نامساعدی برای مذاکرات میان دو قدرتی ایجاد کرده است که در صورت رسیدن به توافق، هیچ‌کدام به پایبندی طرف مقابل به تعهداتش اعتماد ندارند.

در مرکز آخرین رویارویی‌های نظامی میان ایران و آمریکا، پافشاری حکومت تهران بر این موضع است که اوضاع نباید به روال پیش از حملات ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل بازگردد.

حکومت ایران مصمم است کنترل تنگه هرمز را حفظ کند. توانایی متوقف کردن عبور کشتی‌هایی که کالاهای حیاتی، از جمله یک‌پنجم نفت و گاز مصرفی جهان را حمل می‌کنند، به ایران اهرمی قدرتمند برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی می‌دهد.

این اهرم، بسیار عملی‌تر و قابل استفاده‌تر از احتمال تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای است.

جمهوری اسلامی حاضر نخواهد شد از کنترل تنگه هرمز صرف‌نظر کند. به همین دلیل آماده است تفاهم‌نامه‌ای را که امتیازهای بالقوه فراوانی برایش در بر دارد به خطر بیندازد تا نشان دهد بازگشتی به گذشته در کار نیست. حکومت ایران آماده است برای دفاع از آنچه حقوق راهبردی خود در تنگه هرمز می‌داند، خطر ادامه جنگ را بپذیرد.

ناکامی آمریکا و اسرائیل در سرنگونی حکومت ایران، مقام‌های تهران را جسورتر کرده است. مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی که در آغاز جنگ کشته شد، نشان داد که حکومت اسلامی همچنان از حمایت هسته‌ای سخت و وفادار از طرفدارانش برخوردار است.

مخالفت داخلی از میان نرفته است. اما استفاده بی‌رحمانه حکومت از زور برای سرکوب اعتراضات خیابانی در ماه ژانویه و کشته شدن هزاران نفر باعث شده مخالفان فعلا فعالیت علنی چندانی نداشته باشند.

میانجی‌گران حاضر در فرآیند مذاکرات بر این باورند که در صورت متوقف شدن تنش‌ها و درگیری‌های دو طرف، دستیابی به توافقی با ایران که اجازه عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را بدهد، امکان‌پذیر است.

البته به اعتقاد آن‌ها، این موضوع باید بخشی از یک توافق گسترده‌تر باشد که دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور را آزاد کند، به ایران اجازه فروش نفتش را بدهد و از همه حیاتی‌تر برای حکومت، حاکمیت ایران بر این تنگه را به رسمیت بشناسد.

در مقابل، ایران باید محدودیت‌هایی را بر غنی‌سازی اورانیوم بپذیرد، اجازه بازگشت بازرسان هسته‌ای سازمان ملل را بدهد و درباره ذخایری که دونالد ترامپ آن‌ها را «گرد و غبار هسته‌ای» می‌نامد پاسخگو باشد؛ یعنی اورانیومی که پیش‌تر تا سطوحی نزدیک به میزان لازم برای ساخت سلاح هسته‌ای غنی‌سازی شده است.

اما تنش‌های اخیر نشان می‌دهد رسیدن به چنین توافقی تا چه اندازه دشوار خواهد بود.