الواح هخامنشی که فروخته نشد و به ایران بازگشت

ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران که برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود،‌ شامگاه دیروز همراه با «سه هزار و ۵۰۶ لوح تاریخی مربوط به دوره هخامنشی» به تهران بازگشت.

عزت الله ضرغامی،‌ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایران گفته بود: «در فرودگاه هستم. قرار است از آقای رئیس جمهور و ۳۵۰۶ لوح تاریخی مربوط به دوره هخامنشی که در هواپیمای ایشان است استقبال کنم. پیگیری‌های مستمر نتیجه داد و سرانجام ۹ صندوق، هر کدام به وزن ۷۵ کیلوگرم که شامل مجموعه‌ای ارزشمند از میراث فرهنگی و تمدنی کشور است، از آمریکا تحویل گرفته شد.»

بازگشت الواح هخامنشی که با تبلیغات رسانه‌های حکومتی همراه بود در واقع پنجمین محموله‌ای است که به مرور دانشگاه شیکاگو آنها را به ایران بازگردانده و ربطی به تلاش دولت‌های وقت ندارد.

اینها بخشی از حدود ۳۰ هزار لوح است که دانشگاه شیکاگو قصد بازگرداندن آنها به ایران را داشته و دارد.

گیل استاین، رئیس موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو در سال ۱۳۹۲ که به دعوت انجمن باستان شناسان دانشگاه تهران به تهران آمده بود، به خبرگزاری مهر درباره این الوح گفته بود:«ما باستان شناس هستیم و الواح هخامنشی نیز موارد مطالعاتی ما هستند، اما در رسانه‌های ایران معمولا صحبت‌هایی می‌شود که متاسفانه دقیق نیستند. موسسه تعداد زیادی از الواح را بعد از مطالعه به ایران برگشت داده و بقیه الواح نیز امانتی هستند تا ما روی آنها مطالعه انجام دهیم و به ایران بازگردانیم.»

آقای استاین در ادامه با اشاره به شگفتی اش از«اسم‌های مشترکی از آسیای صغیر که در این الواح و نوشته‌های هرودوت، مورخ معروف یونانی دیده می‌شود»، گفته بود: «چند هزار لوح تاکنون مطالعه شده و عکاسی پیشرفته روی آن انجام شده است تا این الواح و مهر روی آنها ثبت شود و اطلاعات آنها برای همگان در جهان قابل دسترس باشد. پروژه‌ای در این موسسه برای الواح تخت جمشید تعریف شده که شامل یک گروه بین المللی با حضور دانشمندان سراسر جهان است. باور دارم نسل دیگری از دانشمندان در این پروژه تربیت می‌شوند که این کار را ادامه می‌دهند و می‌توانند زبان این الواح را بخوانند.»

چهار سال پیش در دولت حسن روحانی هم بیش از ۱۷۰۰ لوح از این مجموعه به ایران بازگردانده شده بود.

در آن زمان علی‌اصغر مونسان وزیر وقت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفته بود که این «چهارمین مرحله گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید شامل ۱۷۸۳ لوح هخامنشین است که به ایران بازمی گردد.»

الواح هخامنشی مجموعه‌ای از کتیبه‌های کوچک‌اند که در سال ۱۹۳۳ در تخت جمشید کشف شدند. این الواح اسنادی اداری از یک دوره ۲۰ ساله در طول پادشاهی داریوش یکم هستند که روی آنها به خط میخی و زبان عیلامی درباره حقوق و دستمزد، جیره غذا و سایر آمار و اطلاعات حکومتی مطالبی درج شده است.

از میان هزاران لوح هخامنشی که به مؤسسه شرق‌شناسی شیکاگو به ودیعه سپرده شده‌، در سال ۱۳۲۷ تعداد ۱۷۹ لوح، در سال ۱۳۵۰ تعداد ۳۷ هزار و ۷۴ خرده الواح به ایران بازگردانده شد. در سال ۱۳۸۳ هم تعداد ۳۰۰ لوح دیگر به موزه ملی ایران ارسال شد.»

غرامت بمبگذاری حماس در بیت المقدس

پنج سال پیش دیوان عالی آمریکا، بالاترین مرجع قضایی این کشور درخواست گروهی از شهروندان آمریکایی را که در سال ۱۹۹۷ در جریان یک بمبگذاری در اسرائیل مجروح شده بودند، برای مصادره کتیبه‌های هخامنشی متعلق به ایران و فروش آنها به عنوان غرامت، رد کرده بود.

دیوان عالی آمریکا با هشت رأی در برابر صفر، این حکم را صادر کرده بود.

در آن زمان کریستوفر وودز، مدیر موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو که الواح هخامنشی را نگه‌داری می‌کند، به بی‌بی‌سی ‌فارسی گفته بود که با توجه حکم دیوان عالی آمریکا، این دانشگاه به دنبال این است که هرچه سریع‌تر این الواح را به ایران برگرداند و برای این‌کار برنامه‌ریزی‌هایی شده است.

مسئولیت بمب‌گذاری‌های سپتامبر سال ۱۹۹۷ در یک مرکز خرید در بیت‌المقدس را جنبش فلسطینی حماس به عهده گرفته بود. در آن بمب‌گذاری‌ها پنج نفر کشته و دویست نفر زخمی شدند.

شکات پرونده از ابتدای روند دادرسی به دلیل آنچه آموزش و حمایت مالی و نظامی ایران از حماس خوانده‌اند، این کشور را در این حملات مقصر می‌دانستند و خواهان دریافت غرامت از محل توقیف دارایی‌های ایران در آمریکا بودند.

تصمیم دیوان عالی علاوه بر اهمیت سیاسی آن برای ایران و آمریکا، می‌تواند یک رویه حقوقی به جا بگذارد که باعث سخت‌تر شدن مصادره اموال و اشیاء تاریخی کشورها برای پرداخت غرامت به قربانیان حملات تروریستی خارج از خاک آمریکا شود.