موج حوادث مشکوک در اروپا و جنگ «پیام‌ها» میان روسیه و غرب

روسیه و کشورهای غربی در حالی که جنگ اوکراین به بن‌بست رسیده و پس از سفر اعلام‌نشده رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) به مسکو، در حال ارسال «پیام‌هایی» به یکدیگر هستند.

این تبادل پیام از طریق گزارش‌ها و مطالب منتشرشده در رسانه‌های غربی انجام می‌شود، اما نمودهای عینی نیز دارد؛ از جمله موجی از رویدادهای مشکوک که در هفته‌های اخیر در تاسیسات اروپایی مرتبط با حوزه دفاعی رخ داده است.

سفری محرمانه که محرمانه نماند

پس از آن که جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، پس از سفری اعلام‌نشده برای گفت‌وگو با مقام‌های ارشد روسیه، مسکو را ترک کرد، همچنان اطلاعات رسمی اندکی درباره هدف این سفر منتشر شده است. حتی مشخص نیست که عالی‌ترین مقام اطلاعاتی آمریکا دقیقاً با چه افرادی دیدار و گفت‌وگو کرده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و سخنگوی کرملین هر دو توضیحات بسیار مبهمی درباره موضوع مذاکرات ارائه کردند.

دمیتری پسکوف گفت جان رتکلیف با رئیس‌جمهور روسیه دیدار نکرده و تنها «تماس‌هایی میان نهادهای اطلاعاتی» انجام شده است.

دونالد ترامپ نیز این سفر را «تا حدودی معمول» توصیف کرد، هرچند آن را در چارچوب جنگ اوکراین قرار داد.

در همین حال، چندین رسانه معتبر غربی تقریبا به‌طور هم‌زمان مطالبی درباره این سفر منتشر کردند که به گفته نویسندگانشان مبتنی بر اطلاعات «منابع آگاه» بود.

منابع این رسانه‌ها مدعی شدند ماموریت اصلی آقای رتکلیف این بوده است که به کرملین هشدار دهد روسیه به کشورهای عضو ناتو حمله نکند.

وال‌استریت ژورنال از تهدیدی کلی علیه اعضای پیمان آتلانتیک شمالی خبر داد، اما در گزارش پولیتیکو گفته شد پیام مشخصا درباره غیرقابل‌ قبول بودن هرگونه اقدام علیه یکی از کشورهای حوزه بالتیک بوده است.

رسانه‌ها در همین زمینه یادآوری کردند که مدیر سیا در مسیر خود به مسکو، در ریگا توقف کرده بود.

فرضیه‌های دیگری نیز درباره دلایل این سفر مطرح شد. از جمله احتمال داده شد که جان رتکلیف درباره وضعیت ایران یا آزادی زندانیان آمریکایی از زندان‌های روسیه گفت‌وگو کرده باشد.

نویسندگان مجله آتلانتیک به این نکته توجه کردند که سفر«محرمانه» آقای رتکلیف به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده بود که ناظران نسبتا دقیق به‌سختی می‌توانستند متوجه آن نشوند.

این مقام آمریکایی با هواپیمای بزرگ ترابری نظامی راهی مسکو شد، پروازی که سرویس‌هایی مانند فلایت‌رادار۲۴ آن را ردیابی می‌کردند.

این موضوع چنین برداشتی ایجاد می‌کند که هرچند مقام‌های آمریکایی نمی‌خواستند اهداف سفر رتکلیف یا حتی اصل سفر را علنی کنند، تمام مقدمات به‌گونه‌ای فراهم شده بود که نخستین سفر رئیس سیا به مسکو از سال ۲۰۲۱ تاکنون، از نظرها پنهان نماند.

افشاگری در پاسخ به افشاگری

هیچ اطلاعاتی درباره واکنش مقام‌های روسیه به استدلال‌های مدیر سیا وجود ندارد، اما گزارشی از خبرگزاری بلومبرگ می‌تواند تصویری از موضع مسکو در این «گفت‌وگو» با کشورهای غربی ارائه کند.

نویسندگان این گزارش می‌گویند سه فرد «نزدیک به کرملین» به آن‌ها اطلاع داده‌اند که روسیه قصد دارد حملات خود به اوکراین را به‌شدت افزایش دهد.

طبق این گزارش، مسکو ظاهرا دیگر کاملا امید خود را به توانایی دولت ترامپ برای کمک به برقراری صلح در اوکراین از دست داده و اکنون می‌خواهد حملات با موشک‌های بالستیک به اهدافی در کی‌یف و دیگر شهرهای اوکراین را افزایش دهد.

خبرگزاری رویترز نیز در ماه ژوئیه، با استناد به سه «منبع نزدیک به کرملین»، درباره قصد پوتین برای تشدید جنگ گزارش داده بود.

اما اکنون منابع نزدیک به کرملین بار دیگر با رسانه‌های غربی درباره سناریوی «هسته‌ای» درگیری صحبت کرده‌اند، هرچند اظهاراتشان بسیار محتاطانه بوده است.

در گزارش بلومبرگ آمده است: «شمار فزاینده‌ای از مقام‌های روسیه به این نتیجه می‌رسند که پوتین ممکن است در نهایت به‌عنوان آخرین راه‌حل به استفاده از سلاح هسته‌ای تاکتیکی روی بیاورد.»

چنین «پیام‌هایی» در رسانه‌های غربی را به‌سختی می‌توان چیزی جز تلاش آگاهانه کرملین برای پاسخ‌گویی به کشورهای غربی، به‌ویژه آمریکا، با همان روش‌ها دانست، یعنی استفاده از اطلاعات درزکرده و غیررسمی.

طی نزدیک به پنج سال جنگ در اوکراین، تهدیدهای فراوانی از مسکو شنیده‌ شده است مبنی بر اینکه روسیه «جنگ واقعی را آغاز خواهد کرد». در همین چارچوب، بارها به امکان استفاده از سلاح هسته‌ای نیز اشاره شده است.

ترس از «تشدید ناگهانی» جنگ به‌ دست مسکو، همواره یکی از عوامل مهم بازدارنده برای متحدان کی‌یف بوده است. بنابراین عجیب نیست که روسیه بارها تلاش کند از این نگرانی به سود خود استفاده کند.

برای مثال، ایلان ماسک، مالک شرکت اسپیس‌ایکس، که بارها درباره خطر آخرالزمان هسته‌ای سخن گفته است، تاکنون از فعال کردن ارتباط ماهواره‌ای استارلینک بر فراز خاک روسیه خودداری کرده است، اقدامی که می‌توانست به نیروهای مسلح اوکراین کمک کند با اطمینان بیشتری به تاسیسات نظامی روسیه حمله کنند.

دمیتری پسکوف در واکنش به گزارش‌های درزکرده در رسانه‌های غربی، مطابق معمول اطلاعات مربوط به تهدید روسیه برای حمله به کشورهای ناتو را «داستان‌های ترسناک» خواند که «هیچ ارتباطی با واقعیت ندارند».

با این‌ حال، می‌توان یادآوری کرد که مسکو پیشتر نیز بارها برنامه خود برای حمله به اوکراین را انکار کرده بود، برنامه‌ای که رسانه‌های غربی در پاییز و زمستان ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، با استناد به «منابع آگاه»، به‌طور گسترده درباره آن گزارش می‌دادند.

غرب می‌گوید جنگ ترکیبی علیه اروپا از همین حالا آغاز شده است

هنوز هیچ اطلاعات علنی و تائید شده‌ای درباره ماهیت دقیق تهدید احتمالی روسیه علیه کشورهای ناتو وجود ندارد که جان رتکلیف ممکن است در مسکو درباره آن گفت‌وگو کرده باشد.

رسانه‌ها فرضیه‌های مختلفی را مطرح می‌کنند، از احتمال حمله سایبری گرفته تا حمله موشکی یا عملیات زمینی محدود علیه کشورهای حوزه بالتیک.

با این‌ حال، طی هفته‌های اخیر، نهادهای اطلاعاتی کشورهای اروپایی با موجی کاملا واقعی از حوادث مشکوک در تاسیسات دفاعی اتحادیه اروپا روبه‌رو شده‌اند و دست‌کم برخی از این موارد ممکن است با روسیه ارتباط داشته باشند.

فهرست حوادثی که فقط در ماه اوت رخ داده‌اند، آنقدر طولانی است که نمی‌توان آن‌ها را به‌آسانی صرفا تصادفی دانست. موارد زیر تنها چند نمونه‌اند.

در فرودگاه لایپزیگ آلمان، پهپادی مجهز به بمب دست‌ساز در نزدیکی محل توقف هواپیماهای ترابری اوکراینی آنتونوف-۱۲۴ «روسلان» پیدا شد.

یکی از منابع شبکه آمریکایی ای‌بی‌سی نیوز گفت طراحی بمب و نوع ماده منفجره استفاده‌شده در آن، از الگوهای «معمول» اداره اصلی اطلاعات نظامی روسیه است.

مقام‌های استونی اعلام کردند درحال بررسی ارتباط احتمالی روسیه با آتش‌سوزی در ساختمان شرکت دفاعی «میلرم رباتیکس» هستند، شرکتی که سامانه‌های رباتیک زمینی برای ارتش اوکراین تولید می‌کند.

پیش از این نیز از اواخر سال ۲۰۲۴ تا اوایل ۲۰۲۶، کشورهای اروپایی موارد متعددی از پرواز پهپادهای ناشناس را گزارش کرده بودند.

براساس اطلاعات موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی لندن، روسیه طی یک سال و نیم، ۱۴۴ پهپاد را از نفتکش‌های ناوگان سایه خود به حریم هوایی اروپا فرستاده است. هدف از این عملیات، جاسوسی از تاسیسات نظامی ناتو و ایجاد رعب در کشورهای غربی عنوان شده است.

روزنامه واشنگتن پست می‌نویسد نهادهای اطلاعاتی و کارشناسان امنیتی، چنین اقداماتی را تلاشی از سوی روسیه برای «آزمودن استحکام ناتو» می‌دانند.

یکی از مقام‌های اطلاعاتی اروپا این تاکتیک را «شناسایی با درگیری» توصیف کرد؛ روشی که در آن مسکو «تلاش می‌کند بفهمد دقیقا از کدام مرزها می‌تواند عبور کند».

او توضیح داد: «پیشروی را ادامه می‌دهید تا زمانی که با مقاومت روبه‌رو شوید.»

ادگار رینکویچ، رئیس‌جمهور لتونی، نیز گفت جنگ ترکیبی روسیه علیه اروپا «چیزی نیست که قرار باشد در آینده آغاز شود».

او گفت: «این جنگ همین حالا در جریان است.»

روسیه ممکن است در شرایطی عزم ناتو را بیازماید که جنگش در اوکراین به بن‌بستی فرسایشی رسیده و هر دو طرف درگیری تلاش می‌کنند با افزایش شدید هزینه‌های طرف مقابل، به اهداف خود دست یابند.

کی‌یف این راهبرد را با افزایش حملات به اهدافی در عمق خاک روسیه و بالاتر بردن اثربخشی پهپادها در میدان نبرد دنبال می‌کند.

مسکو نیز با حملات موشک‌های بالستیک به شهرهای اوکراین پاسخ می‌دهد و اگر اطلاعات درزکرده به رسانه‌های غربی را باور کنیم، فعالیت‌های خود علیه متحدان کی‌یف در اروپا را نیز افزایش داده است.

در چنین شرایطی نمی‌توان سناریوی فرضی‌ را کاملا منتفی دانست که در آن مسکو سرانجام با اقدام‌هایی مستقیم‌تر، استحکام ناتو را بیازماید.

اما در حال حاضر، صرفِ احتمال وقوع چنین حمله‌ای نیز عاملی مهم به شمار می‌رود و باعث شده است متحدان غربی با احتیاط بیشتری به اوکراین کمک کنند.