نگاهی به مغزهای تاکتیکی جام ملت‌های آسیا؛ بازگشت کلینزمن و انتظارات بزرگ از مانچینی

در هر دوره از جام ملت‌های آسیا چندین مربی اروپایی و صاحب نام حضور دارند اما این بار شاید با دوره‌های پیشین متفاوت باشد.

کافی است به یاد بیاوریم که روبرتو مانچینی با استعفا از سرمربیگری تیم ملی ایتالیا، ترجیح داد به عربستان برود و قرارداد ۴ ساله‌ای به ارزش سالانه ۳۰ میلیون یورو را بپذیرد.

یورگن کلینزمن هم برای نخستین بار در قاره آسیا به عنوان سرمربی کره‌جنوبی کار می‌کند. او سابقه سرمربیگری تیم ملی آلمان و آمریکا را دارد و پائولو بنتو، سرمربی امارات متحده عربی، هم قبلا سرمربی تیم ملی پرتغال بوده است.

مروری بر فلسفه کاری چند مربی مطرح در جام ملت‌های ۲۰۲۳ آسیا، تصویر روشن‌تری از آنچه قرار است در این تورنمنت ببینیم، به ما می‌دهد.

پائولو بنتو؛ ماجراجویی از شرق به غرب آسیا

مربی ۵۴ ساله پرتغالی در جام جهانی ۲۰۲۲ سرمربی کره‌ جنوبی بود و نتایج خوبی هم با این تیم گرفت.

صعود از مرحله گروهی آن هم از گروهی که پرتغال و غنا و اروگوئه در آن قرار داشتند، کار بزرگی بود که بنتو موفق به انجام آن شد.

کره جنوبی با بنتو در یک‌هشتم نهایی ۱-۴ به برزیل باخت و حذف شد اما نتایج کره با بنتو از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ آن قدر خوب بود که تمدید نشدن قرارداد این مربی از سوی فدراسیون کره جنوبی حسابی غافلگیرکننده بود.

کره جنوبی با سرمربیگری بنتو در ۳۵ بازی از ۵۷ بازی پیروز شده و متوسط ۲/۰۷ امتیاز از هر بازی را ثبت کرده بود.

پس از پایان کار بنتو در کره، فدراسیون فوتبال امارات سراغ این مربی رفت.

امارات در زمستان پارسال در جام خلیج فارس با سرمربیگری رودولف آروبارنا آرژانتینی نتایج ضعیفی گرفته بود و پس ‌از تکرار چند نتیجه ضعیف دیگر در بازی‌های دوستانه، سرانجام فدراسیون امارات آروبارنا را برکنار کرد و بنتو به نیمکت امارات رسید.

بنتودر دو بازی ابتدایی مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶ نتایج خوبی با امارات گرفته و بحرین و نپال را شکست داده است.

او تجربه کاری متنوعی دارد. از سرمربیگری کروزیرو برزیل گرفته، تا هدایت اسپورتینگ لیسبون و تیم ملی پرتغال و المپیاکوس یونان. بنتو پیش از رسیدن به نیمکت کره جنوبی، حدود یک سال هم در چین سرمربیگری چونگینگ را به عهده داشت.

حالا امارات با بنتو درحالی همگروه ایران شده که هواداران فوتبال در ایران او را با نمایش های خوب کره جنوبی مقابل تیم ملی ایران در مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ به یاد می آورند.

تساوی ۱-۱ در تهران پیروزی ۲ بر صفر مقابل ایران در سئول، آن هم با نمایشی تهاجمی، نتیجه کار خوب بنتو و بازیکنانش مقابل تیم درا‌گان اسکوچیچ بود.

بنتو علاقه خاصی به سیستم ۱-۳-۲-۴ دارد و در امارات هم مثل دوره کاری درپرتغال و کره جنوبی، از این آرایش استفاده می‌کند.

یکی‌ از تغییراتی که بنتو در تیم امارات نسبت به سرمربی پیشین این تیم ایجاد کرده، کاهش تعداد بازیکنان با اصلیت خارجی این تیم و اعتنای بیشتر به بازیکنان اماراتی جوان است.

در بازی با بحرین در مقدماتی جام جهانی، بنتو فقط از کائو مهاجم برزیلی‌الاصل در ترکیب ثابت استفاده کرد و دیگر خبری از فابیو لیما دیگر بازیکنان برزیلی الاصل و تالیبو مهاجم آرژانتینی‌الاصل در ترکیب امارات نبود.

بنتو در تیم‌های مختلف نشان داده که علاقه به بازی هجومی مبتنی بر پرسینگ از یک سوم دفاعی حریف و مالکیت بالا توپ دارد. کاری که البته انجام آن با تیم امارات، بسیار دشوارتر از کره جنوبی است.

امارات هرچند بازیکنان تکنیکی زیادی دارد اما به صورت کلی این تیم از نظر توان فیزیکی و ظرفیت فنی قابل قیاس با تیم‌های درجه یک آسیا نیست.

به این ترتیب اینکه بنتو چگونه می‌خواهد فوتبال پرفشار و هجومی مورد علاقه‌اش را در تیم امارات جا بیاندازد و اجرا کند، از نکات کنجکاوی برانگیز و جالب این تورنمنت است.

جوان کردن بدنه تیم و ترجیح دادن بازیکنان بومی جوان، به چند بازیکن مسن صرفا تکنیکی از آمریکای جنوبی، ریسک مهمی است که بنتو برای جا انداختن برنامه‌های فنی‌اش پذیرفته اما اینکه امارات نسبت به تیم شکننده پارسال چقدر تغییر کند، پرسش مهمی است که در مرحله گروهی با دیدن نمایش این تیم مقابل ایران و فلسطین، پاسخ آن روشن خواهد شد.

یورگن کلینزمن؛ بازگشت غافلگیرکننده

یکی از عجیب‌ترین تصمیم‌ها در فوتبال آسیا در چند سال اخیر، همین انعقاد قرداد فدراسیون کره جنوبی با بازیکن بزرگ آلمان در دهه ۱۹۹۰ میلادی بود.

کلینزمن در جام جهانی ۲۰۰۶ به عنوان سرمربی تیم آلمان نتایج خوبی گرفت و تا نیمه‌نهایی پیش رفت اما پس از آن چندان کارنامه خوبی نداشته؛ ۹ ماه دوام آوردن روی نیمکت بایرن مونیخ یعنی ناکامی با این تیم.

او سپس حدود ۵ سال سرمربی آمریکا بود و با این تیم در جام جهانی ۲۰۱۴ حضور داشت اما نتایج آمریکا هم چندان ویژه نبود.

سه سال بیکاری و سپس هدایت هرتا برلین بحران‌زده در بوندسلیگا می‌توانست نقطه عطف کاری کلینزمن باشد اما درحالی که این مربی از اواسط فصل سرمربی هرتا شده بود، نتایج تیم آنقدر بود که پس از کسب فقط ۱۲ امتیاز در ۲۰ بازی، مدیریت باشگاه کلینزمن را برکنار کرد.

دوباره سه سال بیکای و این بار در اتفاقی غافلگیرکننده، تماس مسئولان فدراسیون کره جنوبی؛ کلینزمن که عملا از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ فقط در ۱۰ بازی آن هم به عنوان سرمربی هرتا برلین کلر کرده و نتایج ضعیفی گرفته بود، به عنوان جانشین پائولو بنتو، سرمربی کره جنوبی شد؛ تیمی با نسلی بسیار خوب از بازیکنانی که در تاتنهام و پاری‌سن‌ژرمن نماینده دارند.

نتایج ابتدایی کره با سرمربیگری کلینزمن بسیار ضعیف بود؛ از شکست مقابل اروگوئه و پرو در بازی‌های دوستانه گرفته تا توفق مقابل السالوادور، آن هم چند روز پس از شکست پر گل السالوادور مقابل ژاپن.

از ماه سپتامبر و با پیروزی مقابل عربستان در یک بازی دوستانه اما کره با کلینزمن وارد مرحله تازه ای شد؛ پس‌از این پیروزی، کره موفق شد تونس را با تمام بازیکنان بزرگش در مسابقه‌ای دوستانه چهار بر صفر شکست دهد، سپس پیروزی شش بر صفر مقابل ویتنام و گرفتن ۶ امتیاز دو بازی ابتدایی مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶ مقابل چین و سنگاپور، تا حدودی خیال مدیران فدراسیون کره جنوبی را که با استخدام کلینزمن ریسک بزرگی کرده بودند، آسوده کرد.

کلینزمن در بازی‌های اخیر دو سیستم ۲-۴-۴ و ۱-۳-۲-۴ را اجرا کرده و در جام ملت‌ها هم کره با یکی از این دو سیستم یا به تناوب با هر دو آرایش، بازی خواهد کرد.

کلینزمن اصرار به بازی هجومی و طراحی حمله با نظرات زیاد دارد و هرچند مشکل بزرگ او نداشتن مهاجم مرکزی درجه یک است، اما تیمش را حول حرکات ۳ هافبک هجومی تکنیکی خود یعنی سون هیون مینگ، کانگ لی و چان هوانگ طراحی کرده، که به ترتیب در تاتنهام، پاری‌سن‌ژرمن و ولورهمتون بازی می‌کنند.

رشد فنی کره جنوبی در چند بازی اخیر محسوس بوده است؛ تیمی که در خط دفاع بهترین بازیکن سال آسیا یعنی مین جائه کیم عضو باشگاه بایرن مونیخ را دارد و در خطوط مختلف، تجربه زیادی در بدنه آن به چشم می‌آید.

کره در مرحله گروهی با بحرین، اردن و مالزی بازی خواهد کرد و هر سه بازی می تواند چالش برانگیز باشد؛ آن هم برای تیمی که اگر به عنوان سرگروه صعود کند، بار دیگر احتمالا در مرحله سوم یعنی یک‌چهارم نهایی به سنت چندین دوره دیگر جام ملت‌های اسیا، با ایران روبرو خواهد شد.

سرچکو کاتانچ؛ آماده رقابت با بزرگان

یکی از پدیده‌های جام پیش رو، ازبکستان است؛ تیمی که هم در جام ملت‌های قبلی نمایش بسیار ضعیفی داشت و هم در مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ چنان ضعیف پیش رفت که حتی به دور دوم مقدماتی نرسید‌. هکتور کوپر آرژانتینی و سپس ولادمیر آبروموف ازبک در این تیم ناموفق بودند اما کاتانچ که قبلا سرمربی عراق بود، با پیوستن به تیم ازبکستان، این تیم را حسابی متحول کرده است.

کافی است به یاد بیاوریم که ازبکستان در چند ماه اخیر ۲ بار با ایران در جام کافا و مقدماتی جام جهانی بازی کرده و هر دو بار نمایش درخشانی داشته است.

کاتانچ اسلونیایی یک مربی با ایده‌های نسبتا تدافعی است اما شکل فوتبال مورد علاقه او، با جنس بازیکنان ازبکستان کاملا سازگار شده و اگر بگوییم که ازبکستان با ستارگانی مثل شومورودوف که در کالیاری ایتالیا و ماشاریپوف که در لیگ یونان بازی می‌کند، شانس‌ فینالیست شدن در جام ملت‌ها را هم دارد، بزرگنمایی نکرده‌ایم.

کاتانچ تمایل به بازی با سه مدافع میانی دارد و در ضد حملات تیمش بسیار خوب و موثر عمل می‌کند. ازبکستان با کاتانچ در تورنمنت پیش رو، تیمی است که حتی مدعیان قهرمانی هم علاقه ای به روبرو شدن با آن ندارند.

برانکو ایوانکوویچ؛ به دنبال شگفتی‌سازی با عمان

سرمربی باسابقه‌ای که ایرانیان به خوبی او را می شناسند. برانکو ایوانکوویچ که حالا حدود ۴ سال است هدایت عمان را به عهده دارد، در مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ در گروهی که عربستان و ژاپن و استرالیا در آن قرار داشتند، فقط با یک امتیاز کمتر از تیم سوم شانس صعود به مرحله بعدی را از دست داد و در جام خلیج فارس هم تا فینال پیش رفت و در وقت اضافه آن بازی مغلوب عراق، میزبان بازی‌ها، شد.

برانکو در تیم عمان هم با سیستم مورد علاقه‌اش یعنی ۲-۴-۴ لوزی بازی می کند و اصرار به استفاده از دو مهاجم دارد.

هرچند عمان شانس زیادی برای حضور در مراحل پایانی مسابقات ندارد اما با یادآوری این که عمان با برانکو در مقدماتی جام جهانی، ژاپن را شرکت داده بود و با استرالیا یک بار به تساوی رسید، می‌توان احتمال شگفتی‌آفرینی از تیم برانکو را داشت. تیمی که ۴ سال قبل در جام ملت‌های آسیا در مرحله یک‌هشتم نهایی مغلوب ایران شده و از تورنمنت کنار رفته بود.

عمان فقط یک بار در جام ملت‌های ۲۰۱۹ از مرحله گروهی صعود کرده است.

روبرتو مانچینی؛ دست کشیدن از آرایش محبوب

مانچینی در چند بازی ابتدایی با عربستان چالش‌های فنی پرشمار و نتایج ضعیفی داشت اما ماه گذشته در دو بازی مقدماتی جام جهانی مقابل اردن و پاکستان تغییر سیستم داد و نفرات زیادی را هم در ترکیب تیمش تغییر داد و اوضاع تیمش حالا بهتر از قبل شده است.

مانچینی که بسیار علاقمند به بازی با سیستم ۳-۳-۴ است، در دو بازی اخیر عربستان از سیستم ۲-۵-۳ استفاده کرده و چند جوان را هم وارد ترکیب تیمش کرده است.

از تیم مانچینی انتظار بازی‌های هجومی با محوریت حرکات سالم الدوساری می رود. یکی از مهم‌ترین مشکلات مانچینی این است که چند دروازه‌بان عضو تیم ملی، در لیگ عربستان در اغلب بازی‌ها نیمکت‌نشین هستند. عربستان در نخستین بازی خود مقابل عمان قرار خواهد گرفت.

هاجیمه موریاسو؛ عامل برکناری مربیان بزرگ

پدیده‌ای ویژه در فوتبال ملی جهان؛ مردی که هرگز بیرون از ژاپن مربیگری نکرده و اغلب دوران حرفه‌ایش را به عنوان مربی در تیم‌های پایه و از سال ۲۰۱۸به این سو در تیم بزرگسالان ژاپن سپری کرده اما تیمی ساخته که همین چند ماه قبل آلمان و ترکیه را با ۴ گل شکست داد و سرمربیان آلمان و ترکیه پس از این شکست سنگین برکنار شدند.

ژاپن با موریاسو حالا سودای حضور مراحل پایانی جام جهانی بعدی را در سر دارد. این تیم معمولا با سیستم ۴-۲-۳-۱ بازی می‌کند و مهم‌ترین نکته درباره این تیم وابسته نبودن به یک یا چند مهره نامدار شاغل در اروپاست.

ژاپن به احتمال فراوان مثل جام جهانی با فوتبال تهاجمی و دفاعی فعال و پرفشار در نیمه حریف بازی خواهد کرد و یکی از بخت‌های اصلی قهرمانی هم خواهد بود.