«شکنجه سفید» نرگس محمدی و ترجمه به سه زبان

«یک روز بازجو صدایم کرد و گفت: الدار [پسر شش ساله‌ام] به شدت بیمار است و او را برده اند بیمارستان. گفت: کلیه لازم دارد و دارد می‌میرد... عکس الدار را پرینت گرفته بودند. روی سینه‌اش یک جای سفید مثل کارت آویزان کرده بودند و چیزی مثل طناب دور گردنش انداخته بودند. وقتی دادند دستم حالم بد شد. از من خواست روی قسمت سفید که مثل کارت از گردن الدار آویزان بود بنویسم 'بدبخت'. من را وادار کردند بنویسم.»

این روایت نیگارا افشارزاده، شهروند ترکمنستانی بازداشتی به اتهام جاسوسی در گفت و گو با نرگس محمدی یکی از چند روایت زندانیان زن، در کتاب شکنجه سفید است.

جلد اول کتاب «شکنجه سفید»، مجموعه گفت‌وگوهای نرگس محمدی با شماری از فعالان سیاسی در زندان، تاکنون علاوه بر زبان فارسی، به سه زبان زنده دنیا منتشر شده است.

این کتاب که پیش از این به زبان‌های سوئدی و انگلیسی منتشر شده بود، به‌تازگی با نام «زن زندگی آزادی»، توسط انتشارات Rowohlt verlag روانه بازار کتاب آلمان شده است.

موضوع محوری گفت‌وگوهای این کتاب، وضعیت سلول انفرادی در زندان‌های ایران به عنوان یکی از مصاديق بارز شکنجه است.

همه گفت‌وگوهای جلد نخست «شکنجه سفید» که تا به امروز به سه زبان ترجمه شده، در زندان صورت گرفته و نسخه فارسی آن زمانی منتشر شد که خود نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۳ در زندان زنجان به‌سر می‌برد.

جلد اول، با روایت نرگس محمدی از تجربه سلول انفرادی در زندان‌های حکومت اسلامی شروع می‌شود. سپس گفت وگوی او با سیزده زندانی سیاسی، از طیف‌های مختلف فکری و عقیدتی، تدوین و تنظیم شده است؛ از فعالان حقوق مدنی، بهاییان، دراویش، کودکان و نوکیشان مسیحی و همچنین فعالان اصلاح‌طلب گرفته، تا فرزند یکی از جانباختگان سیاسی دهه ۶۰، و همچنین یک فعال حقوق بشری که در دهه ۶۰ نیز مدت‌ها حبس و شکنجه را تاب آورده است.

همبستگی زنانه

نسخه آلمانی کتاب «شکنجه سفید» تحت عنوان «زن زندگی آزادی» Frauen! Leben! Freiheit! توسط جمعی از فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ساکن آلمان ترجمه و تنظیم شده است.

در نسخه آلمانی، نخست روایت نرگس محمدی، و سپس گفت‌وگو با نیگارا افشارزاده، آتنا دائمی، زهرا زهتابچی، نازنین زاغری، مهوش شهریاری، هنگامه شهیدی، ریحانه طباطبایی، سیما کیانی، فاطمه محمدی، صدیقه مرادی، نازیلا نوری، شکوفه یداللهی و مرضیه امیری، به ترتیب توسط منیژه عرفان‌فرد، نیلوفر بیضایی، پرستو فروهر، نیلوفر راهی، ملیحه شریف‌زاده، مهوش صالحی، گلناز غبرایی، سهیلا ابطحی، هلن ناهید نصرت، فهیمه فرسایی، اقدس شعبانی، میهن روستا، گلرخ جهانگیری و فردوس میرآبادی ترجمه و تنظیم شده است.

منیره برادران، فعال سیاسی و نویسنده خاطرات زندان «حقیقت ساده»، اهمیت مجموعه گفت‌وگوهای نرگس محمدی را ازجمله در این می‌داند که همه گفت‌وگوها در زندان صورت گرفته و به این ترتیب گزارشی مستند و دست اول از سلول انفرادی و بازجویی در زندان‌های ایران ارائه داده است.

این فعال حقوق بشر درباره دلیل ترجمه گروهی این کتاب توسط جمعی از فعالان فرهنگی، سیاسی و اجتماعی ساکن آلمان می‌گوید: «همانطور که نرگس محمدی تلاش کرده تا با طیف‌های مختلف فکری و عقیدتی در زندان گفتگو کند، ما نیز فکر کردیم در ترجمه این گفتگوها، این رنگارنگی را با همراهی برخی کسانی که به نوعی در حکومت اسلامی تحت تعقیب و سرکوب قرار گرفته‌اند و از تبعیدیان دهه ۶۰ محسوب می‌شوند، حفظ کنیم تا نشانی از همبستگی و مفهوم مستتر در جنبش زن زندگی آزادی باشد.»

در نسخه آلمانی کتاب «شکنجه سفید»، علاوه بر مقدمه کوتاه نرگس محمدی، چند مقدمه از چند فعال سیاسی و پژوهشگر ایرانی و غیر ایرانی آمده است: مقدمه نسخه اصلی کتاب با قلم شیرین عبادی، برنده صلح نوبل ۲۰۰۳ میلادی بر نسخه فارسی؛ مقدمه نیره توحیدی، پژوهشگر و استاد دانشگاه و شانون وودکوک، استاد دانشگاه در استرالیا بر نسخه انگلیسی و مقدمه منیره برادران، و ناتالی امیری، روزنامه‌نگار ایرانی‌-آلمانی بر نسخه آلمانی.

مقدمه‌ شیرین عبادی را منیره کاظمی، و مقدمه نرگس محمدی، نیره توحیدی و شانون وودکوک را آنیا شونه‌من به زبان آلمانی ترجمه کرده‌اند.

ناتالی امیری در مقدمه خود، با اشاره به صدای بلند موسیقی و شادی و هلهله آدم‌ها در یک جشن خیابانی، به هنگام نگارش یادداشتش از پنجره محل اقامتش، تاکید کرده که در ایران زنان و مردان برای همین خواست‌ها و امور ساده زندگی، کشته می‌شوند.

جلد نخست کتاب «شکنجه سفید» را رضا طالبی، نویسنده و فعال فرهنگی به زبان سوئدی؛ و امیر رضانژاد، نویسنده و مترجم به زبان انگلیسی ترجمه کرده‌اند. این دو ترجمه، ‌به ترتیب توسط «نشر مافان» در سوئد و انتشارات «وان‌ورد» در بریتانیا منتشر شده است.

آنا سوندستروم، دبیر کل مرکز بین‌المللی اولاف پالمه در مقدمه‌ای بر نسخه سوئدی نوشته است که این کتاب روایت فقط نرگس محمدی و سیزده زن زندانی دیگر نیست، بلکه سندی است بر تعقیب و شکنجه سیستماتیکی که در ایران علیه فعالان سیاسی و فرهنگی انجام می‌شود.

مجموعه گفت‌وگوی «شکنجه سفید» به زبان فارسی در دو جلد منتشر شده است. جلد اول در اوت سال ۲۰۲۰، و جلد دوم آن در نوامبر سال ۲۰۲۱ میلادی توسط نشر باران در سوئد منتشر شده است.