حکومت طالبان توافق آمریکا و ازبکستان بر سر هواپیماهای ارتش سابق افغانستان را محکوم کرد

وزارت دفاع طالبان با انتشار اعلامیه‌ای توافق آمریکا و ازبکستان بر سر هواپیماهای نظامی ارتش سابق افغانستان را غیرقابل قبول خواند و خواستار برگرداندن آنها شد.

پیشتر جاناتان هنیک، سفیر ایالات متحده در ازبکستان گفته بود که واشنگتن و تاشکند در مورد وضعیت جنگنده‌ها و بالگردهای نظامی ارتش افغانستان که خلبانان افغان در سال ۲۰۲۱ به ازبکستان بردند، به توافق رسیده‌اند.

آقای هنیک گفت: «این هواپیماهای نظامی در ازبکستان باقی خواهند ماند و این موضوع قبلاً رسمی شده است.»

«هواپیماها هیچوقت متعلق به افغان‌ها نبود بلکه متعلق به آمریکا بود ولی ارتش افغانستان از آنها استفاده می‌کرد.»

در آستانه تسلط طالبان بر افغانستان در اوت ۲۰۲۱، بسیاری از جنگنده‌ها و بالگردهای نظامی ارتش افغانستان را خلبانان افغان به ازبکستان و تاجیکستان منتقل کردند.

ازبکستان گفته بود که «۲۲ هواپیمای نظامی و ۲۴ هلیکوپتر» نیروهای هوایی افغانستان در آن کشور هستند.

وزارت دفاع طالبان اما امروز از دولت ازبکستان خواست که « در راستای حسن همجواری، تصمیم عاقلانه اتخاذ کند.»

بر اساس توافق واشنگتن و تاشکند، هواپیماهای ارتش پیشین افغانستان همچنان در ازبکستان باقی می‌مانند اما مشخص نیست که آیا ازبکستان از این هواپیماها استفاده خواهد کرد یا خیر.

در سه سال گذشته، ایالات متحده با ازبکستان و تاجیکستان در مورد نزدیک به ۵۰ هواپیمای نظامی مذاکره کرده بود که پس از سقوط دولت پیشین افغانستان به آن کشورها برده شده بودند.

سرنوشت این هواپیماها که آمریکا در اختیار دولت پیشین افغانستان قرار داده بود از آن زمان در هاله ابهام بوده است.

حکومت طالبان همواره اصرار دارد که این هواپیماها که ترکیبی از جنگنده‌های سبک و بالگرد است به افغانستان برگردانده شود.

نشریه آمریکایی پولیتیکو به نقل از منابعی نوشته بود که آمریکا قصد دارد پنجاه هواپیمای نظامی ارتش دولت پیشین افغانستان را در ازای تعهد همکاری در مبارزه با تروریسم به ازبکستان و تاجیکستان واگذار کند.

این نشریه نوشت دولت آمریکا در تلاش است تا «بی‌سروصدا» با واگذاری این هواپیماها «جای پایی» در منطقه پیدا کند و توافقی «غیررسمی» برای «تعمیق روابط امنیتی» با دولت‌های ازبکستان و تاجیکستان کرده است.

طبق گزارشی که شبکه سی‌ان‌ان آمریکا منتشر کرد ایالات متحده ۷۸ فروند هواپیمای خریداری شده به ارزش ۹۲۳.۳ میلیون دلار را در افغانستان باقی مانده است. بنابر این گزارش این هواپیماها قبل از خروج ارتش آمریکا غیرنظامی یا غیرقابل استفاده شده بودند.

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای که مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی برداشته این هواپیماها شامل هواپیماهای کاربردی سی-۲۰۸، هواپیماهای تهاجمی سبک آ-۲۹ سوپر توکانو و همچنین بالگردهای ام‌آی-۱۷، ام آی -۲۵ و بلک‌هاوک هستند.

دو سال پیش نیز یعقوب مجاهد، سرپرست وزارت دفاع طالبان گفته بود: «تا زمانی که این هواپیماها را دوباره تصاحب نکنیم، هیچگاه آرام نخواهیم نشست.»

مقامات ازبکستان و تاجیکستان می‌گویند که این هواپیماها، اموال آمریکا هستند و با تقاضای مقامات طالبان، به آنها سپرده نخواهند شد.

ازبکستان پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ با ایالات متحده همکاری نزدیکتری داشت و پایگاه هوایی کرشی-خان آباد را از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ برای عملیات در افغانستان به آمریکا اجاره داد. اما این توافق در میان ناآرامی‌ها و فشار کرملین لغو شد.

تاجیکستان نیز سابقه همکاری با واشنگتن را دارد، از جمله دادن اجازه به هواپیماهای نظامی ایالات متحده برای سوخت‌گیری در فرودگاه‌های آن کشور پس از حملات ۱۱ سپتامبر. اما در سال‌های بعد، روابط دوشنبه با واشنگتن سرد بوده است.

تاجیکستان در حال حاضر یکی از اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی، یک اتحاد نظامی از جمهوری‌های شوروی سابق است و در حال حاضر میزبان یک پایگاه نظامی روسیه است.

به نوشته پولیتیکو، یک مقام ارشد وزارت دفاع آمریکا گفته است که هر دو کشور تاجیکستان و ازبکستان «مطمئناً بسیار علاقمند به حفظ این هواپیماها هستند.»

این گزارش همچنین می‌گوید که پنج بالگرد میل-۱۷ افغانستان در سال ۲۰۲۲ به اوکراین منتقل شدند.