یک ماهواره‌ پیشگام نظارت بر زمین سه دهه بعد از پرتاب در اتمسفر سوخت

یک ماهواره اروپایی که پیشگام بسیاری از فناوری‌های مورد استفاده برای نظارت بر سیاره و اقلیم آن بود هنگام سقوط بر فراز اقیانوس آرام در اتمسفر سوخته است.

به نظر نمی‌رسد که هیچ یک از قطعات این ماهواره دو هزار کیلوگرمی به زمین رسیده باشد.

ماهواره ای‌آر‌اس-۲ (ERS-2) در سال ۱۹۹۵ پرتاب شد و در آن زمان پایگاهی پیشرفته برای رصد و نظارت بر زمین محسوب می‌شد.

از زمان پایان ماموریت ای‌آر‌اس-۲ در سال ۲۰۱۱، این ماهواره به تدریج درحال نزدیکتر شدن به زمین بوده است تا این که بالاخره روز چهارشنبه پس از ورود به جو سوخت و نابود شد.

میرکو آلبانی، از کارکنان بخش رصد زمین در سازمان فضایی اروپا (اسا)، پیشتر گفت که «هیچ یک از قطعاتی که ممکن است دوباره وارد جو شود و به سطح زمین برسد رادیواکتیو یا سمی نیست.»

این آژانس در دهه ۱۹۹۰ دو ماهواره سنجش از دور تغییرات زمین را که تقریبا مشابه بودند به فضا پرتاب کرد.

آنها در زمان خود پیشرفته‌ترین تجهیزات رصد زمین بودند و مجموعه‌ای از ابزارهای پیچیده را برای ردیابی تغییرات روی سطح زمین، اقیانوس‌ها و جو حمل می‌کردند.

این دو ماهواره جاری شدن سیل، دمای خشکی‌ها و سطح آب اقیانوس‌ها را زیر نظر داشتند، حرکت شبکه‌هایی از یخچال‌ها را ردیابی می‌کردند و قادر به تشخیص تغییرات ناشی از زمین‌لرزه بر کره زمین بودند.

ای‌آر‌اس-۲ به ویژه مجهز به امکانات پیشرفته‌ای برای ارزیابی تغییرات لایه ازون محافظ زمین بود.

این دو ماهواره را «پدربزرگ‌های اروپایی رصد زمین» توصیف کرده‌اند.

دکتر رالف کوردی، مدیر بخش توسعه بازرگانی موسسه رصد زمین ایرباس، می‌گوید: «از نظر فناوری، مطمئنا می‌توان یک خط سیر مستقیم تکاملی را از ای‌آر‌اس تا ماهواره‌های کوپرنیک/سنتینل اروپا که امروز سیاره را رصد می‌کنند ترسیم کرد. ای‌آر‌اس نقطه‌ شروع این روند بود.»

دکتر روث موترام، کارشناس مناطق یخبندان در موسسه هواشناسی دانمارک، انقلابی را که ای‌آر‌اس در رشته او به همراه آورد به خاطر دارد.

او می‌گوید: «زمانی که در دهه ۹۰ دانشجوی دانشگاه بودم، به ما می‌گفتند که صفحات یخی زمین بسیار سرد و پایدار است و قرار نیست تغییر چندانی داشته باشد و دهه‌ها طول می‌کشد تا شاهد هر نوع تغییری باشیم، اما ای‌آر‌اس واقعا نشان داد که این درست نیست و تغییرات بزرگی در حال وقوع است.»

ای‌آر‌اس-۲ اولین عضو دو ماهواره‌ ای‌آر‌اس است که به زمین سقوط می‌کند.

این ماهواره ابتدا در ارتفاع ۷۸۰ کیلومتری زمین قرار داشت اما مهندسان در سال ۲۰۱۱ با استفاده از ذخیره نهایی سوخت، ارتفاع آن را تا ۵۷۰ کیلومتری سطح زمین کاهش دادند. انتظار این بود که لایه فوقانی اتمسفر به تدریج طی پانزده سال، ماهواره را به سوی نابودی بکشاند.

این پیش‌بینی بعد از ظهر چهارشنبه به وقت گرینویچ به وقوع پیوست.

پیش‌بینی زمان و مکان دقیق سقوط ماهواره دشوار بود و تا حد زیادی به چگالی جو بالایی زمین بستگی داشت که خود تحت تاثیر فعالیت خورشیدی است.

با این حال رادارها سقوط آن را ردگیری کردند. اسا می‌گوید که ماهواره در ساعت ۱۷:۱۷ به وقت گرینویچ (با یک دقیقه خطا) بر فراز شمال اقیانوس آرام جایی میان آلاسکا و هاوایی در حدود دو هزار کیلومتری غرب کالیفرنیا سقوط کرد.

زمانی که ای‌آر‌اس-۲ به فضا پرتاب شد، دستورالعمل‌های مربوط به کاهش زباله‌های فضایی بسیار ساده‌تر بود.

در آن زمان، بازگرداندن یک فضاپیمای غیرقابل استفاده به زمین ظرف ۲۵ سال پس از پایان عملیات قابل قبول تلقی می‌شد.

منشور جدید مقابله با زباله‌های فضایی مورد استفاده اسا توصیه می‌کند که مهلت دفع زباله در حال حاضر بیش از پنج سال نباشد.

بنابراین، ماهواره‌های آینده این سازمان با سوخت و قابلیت لازم به فضا پرتاب خواهند شد به نحوی که در مدت کوتاهی از مدار خارج شده و به زمین بازگردند.

منطق این تصمیم واضح است.

با توجه به تعداد زیاد ماهواره که اکنون به مدار پرتاب می‌شود، احتمال برخورد ماهواره‌ها و سفینه‌های فضایی با قطعات زباله در حال افزایش است.

ماهواره ای‌آر‌اس-۱ قبل از اینکه مهندسان بتوانند ارتفاع آن را کاهش دهند، ناگهان از کار افتاد و هنوز در ارتفاع بیش از ۷۰۰ کیلومتری بالای سطح زمین در گردش است.

در آن ارتفاع ممکن است ۱۰۰ سال طول بکشد تا این ماهواره به طور طبیعی به زمین سقوط کند.

شرکت آمریکایی اسپیس ایکس، که مدیریت اکثر (بیش از ۵۴۰۰) ماهواره‌های کاربردی فعلی در مدار را در دست دارد، اخیرا اعلام کرد که ۱۰۰ ماهواره خود را پس از کشف یک نقص فنی که «می‌تواند احتمال خرابی آنها را در آینده افزایش دهد» از میان خواهد برد.

هدف این است که قبل از اینکه بروز مشکلی کار را دشوارتر کند، فضاپیما حذف شده باشد.

هفته گذشته، بنیاد جهان امن، که یک گروه فعال برای استفاده پایدار از فضاست به همراه شرکت آمریکایی لئولبز که زباله‌های فضایی را ردیابی می‌کند، در بیانیه‌ای اضطراری از نیاز به حذف سخت‌افزارهای اضافی از مدار سخن گفتند.

آنها نوشتند: «انباشته شدن مقدار عظیمی اجرام متروکه در مدارهای کم ارتفاع زمین بی‌وقفه ادامه دارد؛ ۲۸ درصد از اجسام مستهلک با عمر طولانی از اوایل قرن گذشته در مدار باقی مانده است.»

در ادامه این بیانیه‌ آمده است که «این توده‌های غیرقابل کنترل اجرام رها شده در فضا، به طور بالقوه بیشترین خطر را برای هزاران ماهواره جدید ایجاد می‌کنند که فعالیت آنها برای گردش اقتصاد جهانی ضروری است.»