خودکشی در ایران و پزشکانی که خود به کمک نیاز دارند

در این خبر موضوعی مربوط به خودکشی مورد بررسی قرار گرفته است. اگر به خودکشی فکر می‌کنید، در ایران با اورژانس اجتماعی با شماره تلفن ۱۲۳ تماس بگیرید؛ در افغانستان با شماره ۱۱۹، در بریتانیا با خیریه سماریتن ۱۱۶۱۲۳ و در آمریکا و کانادا ۹۱۱.

پزشکان در مراکز درمانی آخرین راه نجات کسانی هستند که اقدام به خودکشی کرده‌اند. حالا خودکشی پزشکان جوان در ایران به خبر تبدیل شده است و این سوال را ایجاد کرده که چه کسی باید به این گروه کمک کند.

ماه‌ها است در مورد افزایش آمار خودکشی در جامعه پزشکی ایران هشدار داده می‌شود؛ از روایت‌ها و مشاهدات در شبکه‌های اجتماعی گرفته تا بیانیه‌های انجمن‌های علمی مرتبط با پزشکان در ایران.

پیشتر انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در نامه‌ای به ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور، در مورد افزایش آمار بالای خودکشی بین رزیدنت‌ها هشدار داد و تداوم این روند را زمینه‌ساز «فروپاشی نظام سلامت» دانست. دراین نامه انجمن علمی روان‌پزشکان دلیل این فراوانی را فشارهای اجتماعی٬اقتصادی و شغلی ذکر کرده است. در این مطلب نگاهی کردیم به وضعیت پزشکان جوان در ایران.

یکی از مخاطبان بی‌بی‌سی فارسی در پیامی برای ما ازمشکلات و فشارهای پزشکان متخصص تازه‌فارغ‌التحصیل نوشته است.

او و همسرش پزشک هستند و برای گذراندن طرح تخصص به منطقه‌ای محروم در ایران فرستاده شده‌اند. این پزشک از سختی کار و فشارهای روانی برای ما نوشته که بر زندگی شخصی‌شان سایه انداخته است.

می‌گوید درآمدش ماهی چهارده میلیون تومان است و کارانه با تاخیرهای بلندمدت تا یک‌سال به آن‌ها پرداخت می‌شود. از نداشتن امید برای ساختن زندگی مشترک نوشته است که با این درآمد توانایی تهیه مسکن یا برگزاری مراسم عروسی را نخواهند داشت برای همین بر سر دوراهی مهاجرت یا ماندن در ایران مانده‌اند.

«ناامیدی از ساختن آینده»

«ناامیدی از ساختن آینده» از مواردی است که در بین بعضی اقشار جامعه در ایران شنیده می‌شود. یکی از مخاطبان بی‌بی‌سی فارسی در مورد فشار بر دانشجویان پزشکی در پیامی به ما گفت: «از اول فشار درس خواندن هست؛ بعد انترنی و پس از آن دوره خدمت پزشکی در بدترین نقاط با پایین‌ترین حقوق و مزایا و کلی سختی کار. معلوم است که آدم از هم می‌پاشد.»

اواسط سال ۱۴۰۲ انجمن علمی روان‌پزشکان ایران و جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران، به وزیر بهداشت نامه‌ای نوشتند و در مورد افزایش خودکشی بین دستیاران پزشکی هشدار دادند و وضعیت را «بحرانی» توصیف کردند.

آمارهای مربوط به سلامت روان جامعه در ایران کمتر به‌روز و منتشر می‌شود. اما در بخشی از این نامه، آماری در مورد میزان اقدام به خودکشی در جامعه پزشکان ایران منتشر شده است. البته جزییاتی از چگونگی بدست آوردن این آمار اعلام نشده است.

در این بخش آمده که « مساله خودکشی در ۳۵۳ دستیار تخصصی در شهر تهران بررسی شده است. در این مطالعه عمده‌ دستیار‌ان وضعیت درآمدی نامطلوبی داشتند؛ ۲۵ درصد دستیاران از افسردگی شدید و بسیار شدید رنج می‌بردند و ۳۴ درصد ایشان افکار خودکشی داشتند که ۱۰درصد، از این نظر پرخطر تشخیص داده شدند. این میزان افکار خودکشی تقریبا ۱۰ برابر جمعیت عمومی است.»

«انجمن علمی روان‌پزشکان ایران» و «جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران» در این نامه خطاب به وزیر بهداشت تلاش کردند تا با برجسته کردن این وضعیت کاری کنند که راهی برای کمک به این جامعه در نظر گرفته شود.

خبر خودکشی سه رزیدنت اخیرا، بسیار واکنش‌برانگیز شد. تا جایی که بسیاری را در جامعه پزشکی به واکنش واداشت.

بابک شکارچی، معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی ایران، سپس اعلام کرد که از ابتدای امسال تا حالا، خودکشی‌ها به «۱۶» مورد رسیده است.

پرداختن به چگونگی وضعیت برخی از پزشکان جوان در جامعه در بین مشاهدات و دغدغه‌های آنها در شبکه‌های اجتماعی هم دیده می‌شود.

دکتر محمد میرخانی، پزشک و فعال اجتماعی، در صفحه شخصی‌اش در اینستاگرام در مورد وضعیت پزشکان در چند ویدیو توضیح داده است. می‌توانید این ویدیو‌ها را در اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی هم ببینید.

دکتر میرخانی در این ویدیوها می‌گوید: «‌در این دوره اتفاق نظر وجود دارد که وضعیت رزیدنت‌ها خوب نیست. اگر در یک یا دو دهه پیش بین استادان ما امیدی وجود داشت که وضعیت بهتر می‌شود، حالا این نگاه هم وجود ندارد. در واقع پزشک شدن مذلت خدمت زیادی را با خودش برای ما داشته و بسیاری را خسته کرده است. شرایط کاری نه به لحاظ مالی و نه به لحاظ آسایش و آرامش روانی مثل سابق نخواهد شد.»

این پزشک در مورد رفتار مردم و نگاه آن‌ها به این جامعه عقیده دارد که رفتار خانواده مریض‌ها بعضا با پزشکان مناسب نیست. او به عنوان نمونه رفتار با راننده آمبولانسی را می‌گوید که شهروندان به خاطر صدای آژیر به او اعتراض می‌کنند و کتکش می‌زنند‌.

دکتر میرخانی می‌گوید: «در مراکز درمانی این تصور جاافتاده که هر اتفاقی که برای بیمار بیفتد‌، مقصر پزشک، دستیار و پرستار هستند. برای همین ما هم از این عصبانیت‌ها بی بهره نمی‌مانیم و این فضای ملتهب در نهایت ممکن است بر کار پزشکان تاثیر منفی بگذارد.»

«کار سخت و حقوق کم»؛ دو روی سکه برای پزشکان جوان

خبرآنلاین در مصاحبه ای با نیما شهریارپور، متخصص طب اورژانس بیمارستان بهارلو تهران، نوشت، «حجم بالای کار، مسئولیت‌های فراوان، عدم دریافت حقوق مکفی و نداشتن امنیت شغلی» مجموعه عواملی است که رزیدنت‌ها را از ادامه فعالیت بازمی‌دارد و دلسرد می‌کند.

دکتر نیما شهریارپور در مورد افزایش آمار خودکشی در جامعه پزشکی هشدارد داده و گفته است: « این آمار ۳.۱ تا ۵ برابر افزایش پیدا کرده است. به طوری که در جمعیت دستیاری یا رزیدنتی کشور، که معادل ۱۴ هزار نفر است، سالانه به طور متوسط ۱۳ خودکشی‌منجر‌به‌مرگ داریم.»

تحقیر نظام‌مند در نظام آموزشی پزشکی، نبود کیفیت آموزشی در دانشکده‌های پزشکی، بی‌پولی و بی‌خوابی از عواملی هستند که دکتر میرخانی در مورد فشار بر رزیدنت‌ها، پزشکان جوان و دستیاران متخصص در ویدیو‌هایش در اینستاگرام به آن‌ها اشاره کرده است.

او می‌گوید این عوامل همراه با موارد اضطراب‌آور دیگر باعث می‌شود بعضی از کادر درمان تصمیم‌های پرخطری بگیرند.

محمود فاضل، رئیس شورای عالی سازمان نظام پزشکی، در چهارم دی ماه ۱۴۰۲ ضمن اشاره به روند افزایش خودکشی در میان کادر درمانی، به ویژه رزیدنت‌ها، گفته بود، «حقوق رزیدنت‌ها در مراکز درمانی زیر پا گذاشته می‌شود و به همین علت آمار خودکشی در جامعه پزشکی حدود ۱۰ برابر دیگر افراد جامعه است».

مریم پزشکی است که در یکی از شهرهای استان‌های مرکز ایران مشغول کار است. او در اینستاگرامش از وضعیت بیمارستانی می‌نویسد که در آن کار می‌کند و از نگاه مردم و صحبت‌هایی که بین همکارانش رد‌و‌بدل می‌شود.

می‌گوید برای اطلاع‌رسانی در مورد بحرانی بودن وضعیت دیگر همکارانش، که افکار پرخطر مربوط به خودکشی داشتند، یا مورد تعرض بیماران یا خانواده‌هایشان قرار گرفتند از او خواسته شده حرفی نزند و اطلاع رسانی نکند.

مریم فکر می‌کند که مشکلات مالی، از بین رفتن جایگاه پزشکان در جامعه، از دست رفتن انگیزه در پزشکان و افزایش افسردگی و اضطراب وضعیت را برای آن‌ها بحرانی کرده است.

او از طرح «قاصدک» به عنوان «بدبختی برای پزشکان جوان» و بدتر شدن وضعیت مالی آن‌ها نام می‌برد.

در واقع طرح قاصدک همان پرداخت مبتنی بر عملکرد است. دکتر یدالله سهرابی، عضو شورای عالی نظام پزشکی، در گفتگویی که سال ۱۴۰۲ با سازمان نظام پزشکی انجام داده در این رابطه گفته بود: «دریافتی پزشکان طرحی تناسبی با مدرک تحصیلی و کار طاقت‌فرسای آن‌ها ندارد. کارانه متخصصان طرحی تحت عناوین پلکان و قاصدک و ... آن‌ها را عملا به طرف خدمات و کار کمتر ترغیب می‌کند که دور از انصاف است.»

تاخیر در پرداخت کارانه‌ها از دیگر عوامل افزایش نارضایتی مالی پزشکان متخصص طرحی است.

دکتر سهرابی در این مورد گفته است «عادلانه نیست خدمتی که امروز ارائه می‌شود حق‌الزحمه‌اش را سال بعد به این همکاران پرداخت کنند. باید وضعیت نامناسب اقتصادی و معیشتی پزشکان متخصص طرحی را، که در سخت‌ترین شرایط رفاهی مشغول فعالیت هستند، همواره در نظر گرفت و با ایجاد انگیزه و بسته‌های تشویقی بسترهای لازم را جهت ماندگاری همکاران طرحی در مناطق محروم فراهم کرد.»

دکتر شهریارپور هم گفته است «اخیراً کارگروهی از طرف انجمن روان‌پزشکی در سازمان نظام‌پزشکی تشکیل شد و با بررسی وضعیت سلامت روان ۲۵۳ رزیدنت روان‌پزشکی مشخص شد که فشار روانی وارده بر این جمعیت، جدی‌تر از چیزی است که تصور می‌شود.»

مدتی پیش انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در مورد فراوانی خودکشی بین پزشکان جوان و دستیاران پزشکی در نامه‌ای به ابراهیم رئيسی هم هشدار داد.

در این نامه آمده بود این فراوانی چندین برابر از آنچه در جمعیت عمومی کشور رخ می‌دهد بالاتر است. در بخشی از این نامه آمده که «برای پیشگیری از فروپاشی نظام سلامت رسیدگی به امنیت شغلی و اقتصادی، جایگاه حرفه‌ای پزشکان جوان لازم و ضروری است.» در این نامه بر لزوم تشکیل کمیته‌ای برای رسیدگی فوری به این بحران تاکید شده است.

نگرانی از افزایش آمار خودکشی در میان رزیدنت ها در حالی است که پیش از این هم در سال۱۴۰۰ گزارش‌های متعددی از افزایش آمار خودکشی در میان رزیدنت‌ها و دستیاران پزشکان متخصص منتشر و خبرساز شده بود تا جایی که شوراهای صنفی دانشجویان بیش از ۹ دانشگاه علوم پزشکی با ارسال نامه‌ای به وزیر بهداشت خواستار رسیدگی به وضعیت دانشجویان این رشته شدند.

نتیجه مطالعات در سال۱۴۰۰ نشان داد که بیش از۳۰ درصد رزیدنت‌ها به دلیل فشار کاری و اقتصادی دچار اضطراب و افسردگی هستند.

تابوی حرف زدن در مورد مشکلات جامعه پزشکی

مریم پزشکی که در استانی در مرکز ایران زندگی‌ می‌کند از نبود خدمات به پزشکانی گفت که افکار پرخطری مثل خودکشی دارند. او روایتی را در اینستاگرامش منتشر کرده بود که در آن یکی از دوستانش به او از این افکار پرخطر گفته بود و وقتی مریم این مورد را به مقامات مسئول بیمارستان اطلاع داده بود واکنشی از طرف آنها ندیده بود. در نهایت با تلاش و اصرار مریم، دوستش توانسته بود فقط چند روزی مرخصی بگیرد.

دکتر محمد میرخانی در مورد خودکشی پزشکان در ویدیوهایش در اینستاگرام گفته که، خودکشی فقط با یک علت صورت نمی‌گیرد و عوامل متعددی دارد و بسته به افراد مختلف می‌تواند متفاوت باشد.

«برای دانشجویان و دستیاران پزشکی این عوامل باید مورد توجه قرار بگیرند: بی‌خوابی، فشار کاری بسیار زیاد، بی‌پولی و ‌تحقیرهایی که از جانب سال‌های بالاتر یا استادان می‌شوند و ناامیدی. باید برای همه این‌ها همزمان کاری کرد تا بتوان گفت تغییری ایجاد کردیم.»

او همچنین از تلاش‌ها برای نجات پزشکانی می‌گوید که نیازمند کمک هستند. «نظام پزشکی در حال بررسی و تشکیل خط ویژه و رایگان به جامعه پزشکی است تا حتی وقتی آن‌ها احساس می‌کنند حالشان خوب نیست، بتوانند به آن‌ها خدمات بدهند تا در نهایت بتوانیم کمکی به این جامعه بکنیم.»

اگر در بین اطرافیان شما کسی افکار خودکشی دارد این مطلب را در مورد کمک‌های اولیه روانی برای جلوگیری از خودکشی در اطرافیان بخوانید

اگر خودتان به خودکشی فکر می‌کنید، با این شماره‌ها تماس بگیرید:

اورژانس اجتماعی: ۱۲۳

اورژانس شهری: ۱۱۵

صدای مشاور: ۱۴۸۰

اورژانس روان‌پزشکی تهران ۴۴۵۰۸۲۰۰

در بریتانیا با خیریه سماریتن ۱۱۶۱۲۳

در آمریکا و کانادا ۹۱۱