خطر بسته شدن شاهراه حیاتی کمک‌های فرامرزی به سوریه در پی عدم توافق در شورای امنیت

پس از آن که شورای امنیت سازمان ملل متحد موفق به تصویب هیچ یک از دو قطعنامه پیشنهادی برای تمدید استفاده از گذرگاه مرزی باب‌الهوا نشد، روسیه تهدید کرده است که به مجوز ارسال کمک‌های فرامرزی سازمان ملل به میلیون‌ها نفر در شمال غرب سوریه که تحت کنترل شورشیان است، پایان خواهد داد.

روسیه، متحد دولت سوریه، پیشنهاد این سازمان برای تمدید ۹ ماهه استفاده از گذرگاه مرزی باب‌الهوا را، که ۱۳ عضو از ۱۵ عضو از آن حمایت کردند، وتو کرد.

روسیه اما پس از آن نتوانست رای کافی را برای پیشنهاد خود مبنی بر یک تمدید ۶ ماهه بدست آورد.

ایالات متحده آمریکا، روسیه را به «اقدامی از روی قساوت محض» متهم کرده است.

صدها کامیون کمک‌رسانی هر ماه از گذرگاه باب‌الهوا از ترکیه عبور می‌کنند و به دو میلیون و ۷۰۰ هزار غیرنظامی، که برای تامین غذا و سرپناه و مراقبت‌های بهداشتی به آن متکی هستند، کمک می‌رسانند.

از زمان وقوع زلزله ویرانگر در ماه فوریه که منجر به کشته شدن بیش از ۴۵ هزار نفر و آواره شدن ۵۰ خانواده شد، این شاهرگ حیاتی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

اگرچه تصمیم شورای امنیت به این معنی است که سازمان ملل باید فورا ارسال کمک از طریق گذرگاه باب‌الهوا را متوقف کند، اما این سازمان هنوز می‌تواند تا یک ماه دیگر (۱۳ اوت) همچنان به استفاده از دو گذرگاه مرزی دیگر ادامه دهد، که با موافقت دولت سوریه پس از وقوع زلزله باز شده‌اند.

سازمان ملل گفته است آژانس‌های کمک‌رسانی این سازمان همچنین تدارکاتی را از پیش در شمال غرب سوریه انجام داده‌اند تا مطمئن شوند که نیازهای بشردوستانه در حال حاضر برآورده می‌شوند.

حدود ۴/۵ میلیون نفر، که تقریبا سه چهارم آنها کودک و زن هستند، در شمال غربی سوریه گیر افتاده‌اند. این منطقه آخرین پایگاه گروه‌های جهادی و گروه‌های شورشی مورد حمایت ترکیه است که از شروع جنگ داخلی سوریه در ۱۲ سال پیش، با دولت بشار اسد می‌جنگند.

شورای امنیت برای اولین بار در سال ۲۰۱۴ مجوز ارسال کمک‌های فرامرزی سازمان ملل به مناطق خارج از کنترل دولت سوریه را بدون موافقت این کشور صادر کرد.

اما در سال ۲۰۲۰، روسیه و چین از اختیارات وتوی خود به عنوان اعضای دائم شورای امنیت استفاده کردند تا ارسال کمک از طریق اردن و عراق و همچنین گذرگاه مرزی باب‌السلامه از ترکیه را متوقف کنند.

این دو کشور استدلال کردند که این عملیات حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه را نقض می‌کند و این کمک‌ها باید از خطوط مقدم مرزی از طریق قلمرو تحت کنترل دولت وارد شوند. به این ترتیب، گذرگاه باب‌الهوا تنها گزینه‌ای بود که سازمان ملل برای دسترسی به مردم شمال غرب سوریه در اختیار داشت.

از آن زمان، مجوز استفاده از این گذرگاه هر ۶ ماه یا ۱۲ ماه یکبار توسط شورای امنیت تمدید می‌شود، که آن هم به سختی و در لحظه آخر پس از یک سری سازش و توافق در مذاکرات بین روسیه و قدرت‌های غربی، که از مخالفان سوری در طول جنگ حمایت کرده‌اند، بدست می‌آید.

روز سه‌شنبه (۱۱ ژوئیه)، روسیه یک قطعنامه سازش‌کارانه دیگر را، که پیشنهاد برزیل و سوئیس برای تمدید ۹ ماهه سازوکار فرامرزی بود، وتو کرد. این قطعنامه دوره زمستان را پوشش می‌داد و به آژانس‌های کمک‌رسانی اجازه می‌داد تا عملیات را بهتر برنامه‌ریزی کنند. سایر اعضای شورای امنیت رای مثبت دادند، به جز چین که رای ممتنع داد.

پس از آن روسیه پیشنهاد یک تمدید ۶ ماهه را داد که تنها خود این کشور و چین به آن رای مثبت دادند. آمریکا و بریتانیا و فرانسه به آن رای منفی دادند، و ۱۰ عضو هم رای ممتنع دادند.

واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد، پس از استفاده از حق وتوی خود در پیشنهاد اول و قبل از رای دوم، به شورای امنیت هشدار داد: «اگر پیشنویس ما مورد حمایت قرار نگیرد، ما صرفا می‌توانیم دست به کار شویم و سازوکار فرامرزی را تعطیل کنیم.»

آقای نبنزیا گفت: «هر تغییر فنی در تمدید قرارداد، برای هر دوره زمانی که باشد، مورد پذیرش ما نخواهد بود.»

لیندا توماس-گرینفیلد، همتای آمریکایی او، گفت که وتو «لحظه غم‌انگیزی برای مردم سوریه» بود و روسیه مانند «قلدری در زمین بازی - حرف فقط حرف خودم» عمل کرده است.

خانم توماس-گرینفیلد افرود: «ما نمی‌توانیم این مانع را بپذیریم. ما باید به کمک‌رسانی ادامه دهیم. مردم سوریه روی ما حساب می‌کنند و همه ما باید از روسیه بخواهیم که با حسن‌نیت به میز مذاکره بازگردد.»

سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد هم گفت از این که اعضای شورای امنیت نتوانستند به توافق برسند، مایوس شده است؛ او از آنها خواست به تلاش‌های خود برای حمایت از ادامه ارسال کمک‌های فرامرزی به میلیون‌ها انسان نیازمند بیافزایند.

دیوید میلیبند، مدیرعامل سازمان کمک بشردوستانه «کمیته نجات بین‌المللی»، وتوی روسیه را محکوم کرد و گفت: «این که اعضای شورای امنیت به عدم حفظ همه راه‌های ارسال کمک‌ها به مردم آسیب‌پذیر سوریه رای می‌دهند، با هیچ منطق و اصولی سازگار نیست.»