سایه احمدشاه مسعود بر انتخابات سال آینده

دوازده سال پس از کشته شدن احمدشاه مسعود رهبر نیروهای مقاومت علیه طالبان، افغانستان بار دیگر به مقطعی رسیده که با گزینه‌های بزرگ برای آینده خود روبرو است.

تنها چند ماه به انتخابات ریاست جمهوری این کشور باقی مانده و قرار است دوره ریاست جمهوری دوازده ساله حامدکرزی در افغانستان پایان یابد. قرار است نیروهای خارجی از افغانستان خارج شوند و این کشور خود مبارزه با شورشیان را به عهده بگیرد.

در این میان مهمترین تصمیم، گزینش جانشین حامدکرزی است که مردم افغانستان انتظار دارند از طریق انتخابات ریاست جمهوری پیشرو (حمل ۱۳۹۳) صورت بگیرد.

این روزها شماری از ائتلاف‌های انتخاباتی افغانستان گزینه های را سرلوحه کار خود قرار داده اند که احمدشاه مسعود به آن می اندیشید و به همین دلیل میراث سیاسی او در سال ۲۰۱۴ از اهمیت ویژه برخوردار شده است.

حضور فعال افراد نزدیک به احمدشاه مسعود در تحولات سیاسی یک دهه گذشته در دولت افغانستان و اپوزیسیون سیاسی این کشور چشمگیر بوده است.

پس از کشته شدن او در سال ۲۰۰۱، جبهه مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود همراه با حملات نیروهای ائتلاف علیه طالبان، کابل و دیگر شهرهای بزرگ افغانستان را به تصرف خود در آوردند.

این جبهه در کنفرانس بن اول (دسامبر ۲۰۰۱) که سنگ بنای نظام سیاسی جدید افغانستان را گذاشت، با دوازده نماینده حضور یافت و نقش کلیدی در انتقال مسالمت‌آمیز قدرت ایفا کرد.

اما شماری از نزدیکترین افراد احمدشاه مسعود، پست‌های مهم سیاسی از جمله معاونیت اول ریاست جمهوری (مارشال فهیم)، وزارت دفاع (مارشال فهیم)، وزارت داخله (محمد یونس قانونی)، وزارت خارجه (داکتر عبدالله) و ریاست امنیت ملی (عارف سروری) را حفظ کردند.

هرچند درماه‌ها و سالهای بعدی، برخی فکر می‌کنند که حامدکرزی تلاش کرد با جابجایی آنها، نفوذ گسترده حامیان مسعود را در دولت کاهش دهد اما نفوذ آنها در فضای سیاسی افغانستان همچنان پررنگ ادامه یافت.

تداوم این نفوذ در کنار دیگر عوامل، گفته می‌شود به پایگاه‌های مردمی آنها در نقاط استراتژیک افغانستان، تجربه درازمدت فراز و فرود سیاسی و مراجعه به دیدگاه‌های احمدشاه مسعود وابسته بوده است.

در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۹، عبدالله عبدالله دستیار نزدیک وی با بهره‌گیری از حمایت گسترده طرفداران مسعود، حامد کرزی را تا سرحد کشاندن انتخابات به دور دوم به چالش کشید.

صف‌آرایی برای انتخابات ۲۰۱۴

در حالیکه تا یک هفته دیگر ثبت نام نامزدان ریاست جمهوری آغاز می‌شود، هفته‌های اخیر شاهد داغ‌ترین تلاش‌ها برای تشکیل ائتلاف‌های انتخاباتی درافغانستان بوده است.

"اتحاد انتخاباتی" افغانستان که هفته پیش اعلام شد، بزرگترین ائتلاف انتخاباتی در نوع خود برای انتخابات سال پیشرو است که چهره‌های مهم سیاسی و رهبران قومی را گردهم آورده است.

این ائتلاف مدل شبیه جبهه مقاومت علیه طالبان است که در سالهای بین ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، احمدشاه مسعود آن را شکل داد. شماری از ناظران نقش این ائتلاف را در تامین ثبات سیاسی و پر کردن خلا احتمالی ناشی از خروج نیروهای خارجی در سال آینده مهم تلقی می‌کنند.

با آنکه این ائتلاف هنوز نامزد مورد نظر خود را برای ریاست جمهوری اعلام نکرده است اما انتظار می‌رود که یکی از یاران مسعود را معرفی کند.

مهمترین اجندای این ائتلاف غیرمتمرکز ساختن قدرت سیاسی از راه تغییر قانون اساسی افغانستان است. آنها معتقد اند تمرکز اختیارات در شخص رئیس جمهوری، نظام سیاسی در افغانستان را ناکارآمد ساخته است و لازم است تا بخشی از قدرت به نهادهای قانونگذار ناظر مانند پارلمان و شوراهای ولایتی واگذار شود.

احمد شاه مسعود نیز مدتی از نوعی حکومت غیر متمرکز حمایت ‌می‌کرد که نخست وزیر در آن قرار بود اداره حکومت را به عهده بگیرد. عبدالرحیم غفورزی، آخرین نخست وزیر دولت مجاهدین بود که در حادثه هوایی در بامیان کشته شد.

چالش‌های اتحاد انتخاباتی

برخی از تحلیلگران نسبت به پایایی و ثبات "اتحاد انتخاباتی" با درنظرداشت تجارب سالهای اخیر با تردید می‌نگرند.

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۹، محمد قسیم فهیم از افراد نزدیک به احمدشاه مسعود با خروج از جبهه ملی (ائتلاف اپوزیسیون در انتخابات ۲۰۰۹) و اعلام حمایت از حامد کرزی، زمینه فروپاشی آن ائتلاف را فراهم ساخت.

اکنون نیز اتحاد انتخاباتی با این تهدید روبرو است که پیشنهاد نامزدی معاونت اول یا دوم ریاست جمهوری در تیم رقیب، برخی از اعضای مهم آن را از بدنه ائتلاف جدا کند.

منتقدان یکی دیگر از چالش‌های مهم اتحاد انتخاباتی را عدم حضور چهره‌های مطرح پشتون در آن می‌دانند. هرچند شماری از رهبران پشتون در گفت‌وگوهای مقدماتی برای تشکیل این اتحاد شرکت داشتند.

چالش دیگر این است که بسیاری از توده‌های طرفدار احمدشاه مسعود سبک زندگی ساده او را یکی از دلایل اصلی علاقمندی به مسعود قلمداد می‌کنند اما زندگی مجلل کنونی رهبران مدعی پیروی از مسعود را نمی‌پسندند.

تاکید بر برگزاری انتخابات

در بیشتر مراسم‌ بزرگداشت از دوازدهمین سالگرد مسعود که در افغانستان و شهرهای مختلف برگزار شد، سخنرانان به برگزاری به موقع انتخابات، تاکید داشتند و در مورد در پیش گرفتن هر نوع گزینه دیگر هشدار می‌دادند. این درحالی است که برخی‌ها از احتمال تاخیر در برگزاری انتخابات به دلیل ناامنی‌ها صحبت می‌کنند.

احمدشاه مسعود در موارد متعدد بر انتخابات به عنوان تنها منبع مشروعیت حکومت تاکید می‌کرد؛ گرچه خود در زمان اقتدارش تلاش جدی برای برگزاری انتخابات نکرد و یا هم آنگونه عده ای معتقدند، فرصتی برای چنین کاری را نیافت.