THE SCIENCE OF THE UNIVERSE

Grianspotaí/Sunspots

Tuesday 3rd April 2001

I láthair na huaire, tá an grianspota is mó le bliain déag le feiceáil ar dhromchla na Gréine. Tá gach seans ann go n-astófar bladhm uaidh gan mhoill agus go ndéanfaidh an bhladhm sin dochar do chórais chumarsáide an Domhain.

Is ionann grianspota agus stoirm mhór ar dhromchla na Gréine. Bíonn teocht an spota seo pas beag níos lú ná teocht an chuid eile den Ghrian agus, mar sin de, bíonn cuma níos dorchaí air. Ag am ar bith, bíonn ceann nó dhó le feiceáil ach méadaíonn agus laghdaíonn líon na spotaí seo go rialta. Bíonn ciogal bliain déag leo; is ionann sin agus a rá go dtagann méadú suntasach ar mhéid agus uimhir na spotaí gach bliain déag. Agus ba sa bhliain 1989 a bhí an méadú deireannach.

Bíonn an Ghrian i gcónaí ag astú chaithníní luchtaithe fuinniúla. Tugtar an ghrianghaoth air sin agus nuair a bhuaileann an sruth seo an Domhain, is é is ciontaí leis na gealáin thuaidh ar a dtugtar an Aurora Borealis. Tá cumhacht an tsrutha seo ceangailte le líon na ngrianspotaí; nuair is minice na spotaí agus nuair is mó iad, sin mar is cumhachtaí na caithníní. Má bhíonn astú an-láidir ann, tugtar bladhm air sin. Agus de thairbhe méid an spota amháin sin agus líon na spotaí eile atá ina chuideachta, tá grianeolaithe an domhain ag fanacht le go n-astófar bladhm an-chumhachtach am ar bith.

Má thagann bladhm, ní bheidh morán de réamhfhógairt againn. Ní ghlacann na caithníní ach cúpla lá le trasnú ón Ghrian go dtí an Domhan. Ach ní bheimid cinnte go bhfuil bladhm ar a bealach go dtí uair a chloig nó mar sin roimh ré. Agus beidh an réamhfhógairt sin de dhíth le seans a thabhairt dúinn na córais chumarsáide agus na córais leictreachais a chosaint. Nuair a tharla an t-uasphointe sa chiogal dheireannach, tháinig bladhm a bhris go hiomlán an córas leictreachais i Québec agus a d’fhág sé mhilliúin daoine gan cumhacht nó solas ar feadh oíche iomláin. Ní raibh an mogalra cumarsáide ann an t-am sin agus atá anois; ní raibh na gutháin iniompraithe ann nó mórán de na satailití a úsáidtear gach lá anois.

Má bhíonn a fhios againn go bhfuil aschur chaithníní ag tarlú is féidir cosaint éigin a dhéanamh; is féidir cuid den mhogalra a dhruidim agus is féidir na satailití a thiontú mar shampla. Ní cosaint iomlán í sin ach gearrfaidh sí anuas ar an damáiste.

Taobh amuigh den éifeacht sin ar chumarsáid, bíonn éifeachtaí eile ag líon na ngrianspotaí. Is féidir méid fearthainne sna hoileáin seo a cheangal leo. Is minic triomach nuair is teirce na grianspotaí ( bhí triomach mór ann i 1995 nuair nach raibh mórán grianspotaí ann) agus tarlaíonn cuid mhór fearthainne ag uas-phointe an chiogail (smaoinigh ar fhearthainn an gheimhridh seo chuaigh thart).

Agus deir daoine eile go bhfuil fad sciortaí na mban ceangailte leis na grianspotaí fósta; sin ábhar taighde do dhuine éigin sa todhchaí!

Dála an scéil, ná déan iarracht amharc ar an Ghrian in am ar bith le déshúiligh nó fiú gan iad. Déanfaidh tú dochar mór dona súile agus cibé ar bith, ní féidir faic a fheiceáil gan gaireas nó trealamh speisialta.

Sanas:
Aschur output
Astú emission
Bladhm solar flare
Caithníní particles
Ciogal cycle
Déshúiligh binoculars
Dromchla surface
Gealáin thuaidh northern lights
Luchtaithe charged
Mogalra network
Triomach drought

Tuilleadh eolais / Extra information:
space weather.com
sunspotcycle.com

The BBC is not responsible for the content of external websites

back to science homepage