Meath na mBradán in Éirinn

Is siombail láidir í an bradán, go háirithe in Éirinn, siombail sláinte, siombail láidreachta, siombail aclaíochta. Bhí sí ar an sean fhlóirín (dhá scilling nó deich bpingin daoibhse atá ró-óg) agus tá an bradán sa mhiotaseolaíocht mar an bradán feasa. Ach tá líon na mbradán anseo agus i ngach tír ar an dá thaobh den Aigéan Atlantach ag titim agus tá seans ann nach mairfidh sé i bhfad eile.

Meastar nach bhfuil ag teacht aníos aibhneacha na hÉireann anois ach 20% den líon a bhí ann fiche nó tríocha bliain ó shin. Agus ní fiú caint ar dá bhfuil fágtha in aibhneacha na hEorpa. Tharla cuid mhór den titim san Eoraip de thairbhe truailliú in aibhneacha agus ró-iascaireacht farraige ag lucht na líonta. ( Dála an scéil b’iad iascairí na hÉireann a rinne an damáiste is mó san iascaireacht farraige seo; b’iad an mhuintir dheireanach a bhí ag úsáid sruthlíonta aonfhiliméid. Agus níor stad an slad seo go dtí i mbliana agus Rialtas na hÉireann faoi mhór-bhrú ag tíortha eile na hEorpa.)

Ach ar bharr gach aon rud eile, tá brú eile ann anois ag teacht ó théamh domhanda. Lena thuiscint, caithfimid spléachadh a thabhairt ar shaol-ré an bhradáin. Tagann na bradáin mhóra isteach ón fharraige idir mí Aibreáin agus mí na Samhna. Nuair a thiteann an teocht go pointe áirithe go mall san fhómhar, sceitheann siad agus go gairid ina dhiaidh seo faigheann an mhórchuid acu bás. Maireann corr-cheann le filleadh chun na farraige arís. Fásann na bradáin óga ar feadh dhá bhliain san abhainn go dtagann ardú teochta i mí Aibreáin nuair a fhilleann siad chun na farraige agus snámhann siad go háit ar chósta thiar-theas na Graonlainne. Cothaíonn siad iad féin ar chrústaí agus ar éisc bheaga. Tagann cuid acu ar ais an bhliain dár gceann mar bhlátháin, cúpla punt ar meáchan; tagann an chuid eile acu ar ais bliain ina dhiaidh sin agus tosaíonn an timthriall arís.

Ach de thairbhe go rialaíonn teocht cuid mhór den phróiseas seo, tá na bradáin i gcontúirt. Bíonn an aimsir níos teo san fhómhar agus níl na bradáin ag sceith ag an am cuí. Bíonn níos mó stoirmeacha fearthainne ann anois agus sciobann na tuilte a thagann anuas na haibhneacha cuid mhór de na huibheacha agus de na héisc óga ar shiúl. San earrach tagann ardú teochta ró-luath agus imíonn cuid de na bradáin ró-luath. In áit na bradáin uilig dul ‘na farraige le chéile thar thréimhse cúpla seachtain, maireann an filleadh seo cúpla mí agus tugann seo i bhfad níos mó ama do chreachóirí mar fhaoileáin agus rónta iad a ithe.

Sin an fáth anois agus na haibhneacha i bhfad níos glaine ná mar a bhí go bhfuil líon na mbradán ag meath. An bhfuil leigheas ar an scéal? Tá, má shocraímid gan iascaireacht a cheadú agus rialú i bhfad níos déine a dhéanamh ar fheirmeacha iasc. Caithfimid fosta cur le líon na n-iasc atá á dtógáil i ngorlanna agus á saoradh isteach sna haibhneacha. B’fhéidir, ar an dóigh seo, go mbeidh tuiscint éigin ag na glúnta atá le teacht ar chomh huasal agus chomh hurrúnta atá rí seo na n-iasc, an bradán.

Sanas:

Aonfhiliméid monofilament
Blátháin grilse
Creachóirí predators
Crústaí crustaceans
Faoileáin gulls
Gorlanna hatcheries
An Ghraonlainn Greenland
Miotaseolaíocht mythology
Rónta seals
Saol-ré life cycle
Sceitheann siad they spawn
Sruthlíonta drift nets
Timthriall cycle

Tuilleadh eolais:

http://www.atlanticsalmontrust.org/salmon_facts/salmon_biology.html

http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2157359.ece

http://www.fishing.co.uk/article.php3?id=2180

The BBC is not responsible for the content of external websites

back to science homepage