Abanyeshuri babarirwa muri mirongo biciwe mu gitero ku ishuri muri Uganda

    • Umwanditsi, Patience Atuhaire i Kampala & James Gregory i London
    • Igikorwa, BBC News
  • Yatangajwe

Abanyeshuri hafi 40 bishwe n'inyeshyamba zifite aho zihuriye n'umutwe wiyita leta ya kisilamu (IS), mu gitero zagabye ku ishuri ryo mu burengerazuba bwa Uganda.

Intagondwa eshanu zagabye igitero ku ishuri ryisumbuye rya Lhubiriha mu mujyi wa Mpondwe, ku wa gatanu ahagana saa tanu n'iminota 30 za nijoro (23:30) ku isaha yaho.

Abategetsi bavuze ko zinjiye mu nzu zo kuraramo z'abanyeshuri, zirazitwika ndetse zikoresha imihoro mu kwica no mu kumugaza abanyeshuri.

Umutwe wa ADF (Allied Democratic Forces) – umutwe w'Abanya-Uganda ukorera muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo – ushinjwa kugaba icyo gitero ndetse igikorwa cyo gushakisha abateye kirimo kuba.

  • Kuburira: Hari abantu bamwe bashobora guhungabanywa n'ibivugwa muri iyi nkuru.

Abantu barenga 60 biga kuri iryo shuri, benshi muri bo bakaba bahaba.

Minisitiri wa Uganda ushinzwe gutangaza amakuru, Chris Baryomunsi, yavuze ko abanyeshuri 37 bemejwe ko bishwe, ariko ntiyavuze imyaka yabo.

Yabwiye BBC ko 20 muri bo bicishijwe imihoro naho abandi 17 baratwikwa kugeza bapfuye.

Igisirikare cya Uganda cyavuze ko izo nyeshyamba zanishe umurinzi warindaga iryo shuri ndetse n'abaturage batatu bo muri ako gace.

Abarokotse icyo gitero bavuze ko inyeshyamba zateye igisasu mu nzu yo kuraramo nyuma yo kugaba igitero gikoreshejwe imihoro. Ntibiramenyekana niba ibi ari byo byateje inkongi y'umuriro yari yatangajwe mbere.

Baryomunsi yongeyeho ko abanyeshuri batandatu bashimuswe ngo bikorere ibiribwa inyeshyamba zibye mu bubiko bw'ishuri. Nuko izo ntagondwa zisubira hakurya y'umupaka muri DR Congo.

Imwe mu mirambo bivugwa ko yahiye igakongoka kuburyo hazacyenerwa gukorwa ibizamini by'ingirabuzima-fatizo (DNA/ADN) kugira ngo imyirondoro y'iyo mirambo imenyekane.

Abantu umunani baracyari indembe nyuma y'icyo gitero.

Umunyamabanga mukuru w'umuryango w'abibumbye (ONU/UN) António Guterres yamaganye icyo "gikorwa giteye ubwoba", anasaba ko abagikoze bagezwa mu bucamanza.

Abasirikare barimo gukurikirana izo nyeshyamba zahunze zerekeza muri pariki y'igihugu ya Virunga muri DR Congo.

Iyo pariki y'igihugu ya Virunga, ya mbere imaze imyaka myinshi kandi nini kurusha izindi muri Afurika, ibamo amoko y'inyamaswa zitaboneka henshi, zirimo n'ingagi zo mu misozi miremire.

Intagondwa zirimo n'izo mu mutwe wa ADF zinakoresha nk'ubwihisho iyo pariki yagutse, ikora ku mupaka na Uganda no ku mupaka n'u Rwanda.

Kuri Twitter, umuvugizi w'igisirikare cya Uganda Brig Gen Felix Kulayigye yagize ati: "Abasirikare bacu barimo gukurikirana umwanzi kugira ngo batabare abashimuswe ndetse basenye uyu mutwe".

Igisirikare cya Uganda cyanohereje indege za kajugujugu zo gufasha mu gushakisha uwo mutwe w'inyeshyamba aho hantu h'imisozi miremire.

Uganda na DR Congo byagiye bikora ibikorwa bya gisirikare bihuriweho mu burasirazuba bwa Congo mu gukumira ibitero bya ADF.

Jenerali Majoro Dick Olum wo mu ngabo za Uganda yavuze ko inzego zishinzwe umutekano zari zifite amakuru y'ubutasi ko inyeshyamba zari zimaze iminsi nibura ibiri ziri mu gace ko ku mupaka ku ruhande rwa DR Congo, mbere y'icyo gitero cyo ku wa gatanu nijoro.

Ariko abaturage baho banenze abategetsi ku kuba batari biteguye icyo gitero.

Umuturage umwe yabwiye abanyamakuru ati: "Niba barimo kutubwira ko imipaka itekanye kandi ko umutekano ucunzwe cyane, ndashaka ko abashinzwe umutekano batubwira aho bari bari igihe aba bicanyi bazaga kwica abantu bacu".

Iki gitero cyiciwemo abantu gikurikiye igitero cyo mu cyumweru gishize cyagabwe n'abacyekwa kuba ari abarwanyi ba ADF, cyabereye mu cyaro cyo muri DR Congo kiri hafi y'umupaka na Uganda. Abaturage barenga 100 bo muri icyo cyaro bari bahungiye muri Uganda ariko bamaze gusubira iwabo.

Icyo gitero kuri iryo shuri, riri mu ntera itageze kuri kilometero ebyiri uvuye ku mupaka wa Uganda na DR Congo, ni cyo gitero cya mbere nk'icyo kibayeho ku ishuri ryo muri Uganda mu myaka 25 ishize.

Mu kwezi kwa Kamena (6) mu 1998, abanyeshuri 80 bishwe batwikiwe mu nzu zo kuraramo, mu gitero ADF yagabye ku ishuri ry'imyuga rya Kichwamba Technical Institute riri hafi y'umupaka na DR Congo. Icyo gihe abanyeshuri barenga 100 barashimuswe.

Uyu mutwe ushobora kugaba ibitero ku mashuri nk'uburyo bwo gushaka abana ushyira mu barwanyi bawo, nkuko bivugwa na Richard Moncrieff, inzobere kuri aka karere wo mu kigo cy'ubushakashatsi ku makimbirane, International Crisis Group. Ariko yanabwiye BBC ko uyu mutwe ugaba n'ibitero nk'uburyo bwo gutera abantu ubwoba.

Moncrieff yagize ati: "Iyi ni imitwe y'iterabwoba ishaka kugira icyo igeraho ikoresheje urugomo, ishaka kwerekana ko ihari, kwereka bagenzi bayo n'inshuti zayo zo muri ISIS [IS] zo mu bindi bice byo ku isi ko ikora".

Umutwe wa ADF washingiwe mu burasirazuba bwa Uganda mu myaka ya 1990, ufata intwaro urwanya Perezida wa Uganda Yoweri Museveni, umaze imyaka 37 ku butegetsi, ushinja leta ya Uganda gutoteza abayisilamu.

Imibare ya leta igaragaza ko abayisilamu bagize hafi 14% by'abaturage ba Uganda, nubwo inama nkuru y'abayisilamu muri Uganda igereranya ko umubare wabo ugera hafi kuri 35% by'abaturage ba Uganda.

Bamwe mu bayisilamu bo muri Uganda bavuga ko bakorerwa ivangura, harimo nko mu burezi no mu kazi.

Nyuma yuko mu 2001 utsinzwe n'igisirikare cya Uganda, umutwe wa ADF wimukiye mu ntara ya Kivu ya Ruguru muri DR Congo.

Jamil Mukulu, uw'ibanze washinze uwo mutwe, yatawe muri yombi muri Tanzania mu 2015 agezwa muri gereza y'urukiko mpuzamahanga mpanabyaha (ICC/CPI).

Inyeshyamba za ADF zimaze imyaka irenga 20 zikorera muri DR Congo.

Musa Seka Baluku, wasimbuye Mukulu, amakuru avuga ko mu 2016 ari bwo bwa mbere yatangaje ko ayobotse umutwe wa IS. Ariko mu kwezi kwa Mata (4) mu 2019 ni bwo bwa mbere IS yemeye ko ikorera muri ako karere.

Nk'umutwe, IS ahanini yaratsinzwe, ariko hari umubare munini w'imitwe y'intagondwa yo mu Burasirazuba bwo Hagati no muri Afurika ifitanye imikoranire n'umutwe wa IS.

Nyuma y'imyaka yari ishize udakorera ku mugaragaro muri Uganda, umutwe wa ADF wegetsweho ibisasu by'abiyahuzi byaturikirijwe mu murwa mukuru Kampala no mu bindi bice bimwe by'igihugu mu mpera y'umwaka wa 2021.